homecontactkennisbankinloggensitemapzoeken  
vorige pagina pagina afdrukken
nzv uitgevers

Nieuwe uitgave van ´De Catechizandis Rudibus´

...

Cover - goed onderwijs - Augustinus.jpg

 

 Over het begin van de godsdienstdidactiek (1/3)

De eerste handreiking

We staan er zelden bij stil, maar voor de opkomst van de Islam was Noord Afrika een zeer belangrijk centrum van de christelijke cultuur. Daar woonde ook de misschien wel meest belangrijkste kerkvader aller tijden: Aurelius Augustinus (354 - 430). Voor zover bekend, publiceerde hij als eerste een methodische handreiking voor het godsdienstonderwijs (catechese). Zijn handreiking die waarschijnlijk rond het jaar 403 werd geschreven, draagt de Latijnse titel: 'De Catechizandis Rudibus', oftewel: ‘Geloofsonderricht aan beginners’. Voor de duidelijkheid: het gaat hier niet om de catechisatie zoals wij die tegenwoordig kennen en die bedoeld is voor jongeren die in de regel van huis uit al tot de christelijke geloofsgemeenschap behoren.

Augustinus heeft zijn handreiking bedoeld voor het onderwijs aan geïnteresseerde buitenstaanders die overwogen om toe te treden tot de christelijke kerk. Dat moet je wel weten voor je verder leest.

 

Het probleem van Deogratias

De directe aanleiding voor Augustinus om 'De Catechizandis Rudibus' te schrijven, was een brief van de cKaart Hippo Regius en Carthago.jpgatecheet Deogratias uit de ruim 250 kilometer verderop gelegen stad Carthago. Als diaken van zijn kerk was hij aangewezen om aan beginners een oriënterende cursus te geven.

Zijn goede bedoelingen en inspanningen ten spijt, liep Deogratias in zijn rol als catecheet tegen lastige problemen aan. Hij zat met allerlei vragen, zowel over de inhoud van zijn cursusaanbod, als over de praktische betekenis daarvan voor zijn gehoor.

Daar kwam nog een frustrerende ervaring bij: zijn toespraak ging hem tijdens het spreken tegenstaan. Hij vroeg zich zelfs af, of zijn woorden wel bij de luisteraars overkwamen. Kortom: een toenemend gevoel van vervreemding maakte zich van hem meester en hij wist niet meer hoe het met zijn cursus verder moest.

Daarom besloot hij hulp te vragen aan Augustinus, die op dat moment bisschop was in de stad Hippo Regius (het huidige Annaba in Algerije). Deogratias had geen betere coach kunnen zoeken. Augustinus beschikte als pastor, theoloog en predikant over een voortreffelijke reputatie. Bovendien had hij in zijn vroegere loopbaan naam gemaakt als redenaar en zelfs colleges gegeven over de kunst van de rhetorica (de wetenschap van de welsprekendheid, zoals die bijvoorbeeld door advocaten werd bedreven).

 

Wat moet je beginners vertellen over de christelijke leer? Hoe houd je er zelf plezier in, ook al moet je iets voor de honderdste keer uitleggen? Kortom, hoe geef je goed en inspirerend onderwijs, zonder zelf gedemotiveerd te raken? In zijn opnieuw uitgegeven De Catechizandis Rudibus geeft kerkvader Augustinus antwoorden op deze vragen. Allereerst gaat Augustinus in op didactische punten. Hij benadrukt de manieren waarop de docent zijn eigen blijmoedigheid op peil kan houden. Vervolgens geeft hij een model-uiteenzetting van de christelijke leer en de hoofdpunten uit de Bijbel.

 

 

 

Pagina 1 van 3

Lees verder >>>

 

 

 

 

Legende

Augustinus en kind - Predella Altaarstuk.jpg

Op dit schilderij van Bottichelli (1445-1510) zie je van de voorstelling een eeuwenoude legende over kerkvader Aurelius Augustinus (354 - 430). Hij wandelt al mediterend over de grootheid van God en de Drie-eenheid langs het strand. Daar ziet hij een kind dat met een lepel probeert de zee in een kuil te scheppen. Augustinus: ‘Wat ben je aan het doen? Je kunt de zee toch niet in een kuil stoppen?’ Het kind antwoordt: ‘Eerlijk gezegd is het gemakkelijker om de zee in een kuil te scheppen, dan het mysterie van de Drie-eenheid in je hoofd te bevatten!’ Na deze uitspraak verdwijnt het kind, - de geleerde kerkvader Augustinus in grote verbijstering achterlatend.

Catechese

De christelijke kerk kende vanaf de eerste eeuwen een catechetisch leertraject. Dat was niet bedoeld voor jonge kinderen, maar voor geïnteresseerde volwassenen. De catechese fungeerde destijds als voorbereiding op de doop, die jaarlijks tijdens het Paasfeest werd voltrokken. De doop gaf toegang tot de actieve deelname aan het kerkelijke leven. (Tussen haakjes: het dopen van kleine kinderen was destijds nog geen algemeen gebruik.)

 

De inhoud van de catechese was gericht op een persoonlijke kennismaking met: a) de hoofdzaken van het christelijke geloof, en: b) de bezinning op de betekenis van het geloof voor het alledaagse leven. De verantwoordelijkheid voor de catechese lag bij de voorgangers, ouderlingen en diakenen. Zij deden hun werk op vrijwillige basis en hadden gewoonlijk geen speciale opleiding genoten. De kwaliteit van de catechese was dan ook in niet geringe mate afhankelijk van de persoonlijke talenten en vaardigheden van de individuele catecheet.