homecontactkennisbankinloggensitemapzoeken  
vorige pagina pagina afdrukken
nzv uitgevers

Impressie studiedag theologiseren met jongeren in Mechelen (1/2)

...

Intro

"Hoe hebt u deze dag ervaren?" Een jonge Belgische docente godsdienst sprak me uitnodigend aan. Het was na afloop van de Studiedag Jongerentheologie voor leraren secundair onderwijs in het aartsbisdom Mechelen / Brussel op woensdag 15 februari 2012.
We hadden elkaar aan het begin van de dag informeel ontmoet. Ze was verbaasd een Nederlandse godsdienstpedagoog op de studiedag aan te treffen. En dat er zoiets als een Europees Netwerk ‘Kinder- en Jongerentheologie' bestond, waar ook Belgische en Nederlandse vakgenoten elkaar ontmoeten, had ze niet kunnen denken. Het maakte haar des te meer verwachtingsvol. Dat Mechelen in het Nederlands-Vlaamse taalgebied met een dergelijke studiedag de primeur had vond ze heel bijzonder.

De vraag "Hoe hebt u deze dag ervaren?" kon ik duidelijk antwoorden: "Het was heel inspirerend! De inleiding van inspecteur - adviseur Marleen Willems gaf helder inzicht in Jongerentheologie. De twee workshops, die ik bezocht, sloten hier goed op aan. Beide workshops vond ik bijzonder boeiend; vooral de onderlinge gesprekken van de docenten." Mijn Belgische collega had vergelijkbare ervaringen: "Ik ga met nieuwe ideeën naar huis. Ik zal ik me graag in ‘Jongerentheologie' verdiepen." Verder kwam ons gesprek helaas niet. Collega's wachtten voor de reis naar huis. Maar de onderstaande bijdrage geeft alle gelegenheid om via een inkijk in twee van de zeven workshops een indruk te geven waarop mijn positieve ervaringen van de dag zijn gebaseerd.

 

Twee workshops

Op het programma trokken twee workshops mij in het bijzonder aan. Te weten: (1) Godsbeelden op de korrel genomen. Een bescheiden poging tot stamelen over God, en (2) Theologiseren over godsbeelden vanuit kortfilms: een praktijkvoorbeeld. De reden ligt voor de hand. ‘God' en ‘Godsbeelden' zijn immers bij uitstek de kernthema's van ‘Kinder- en Jongerentheologie'.

Workshop 1: Godsbeelden op de korrel genomen. Een bescheiden poging tot stamelen over God.

 

"Theologiseren met jongeren lijkt bepaald een waagstuk?" zo begint docent Docent Jo Van Schoors.JPGgodsdienst en workshopleider Jo Van Schoors. Leerlingen hebben vaak geen notie meer van de geloofstraditie. Een leerling zei me kort geleden nog: Door mijn moeder weet ik sinds enkele weken pas dat Pasen iets met geloof en kerk te maken heeft. Ik dacht altijd aan de paashaas."
"Het is,"aldus Van Schoors, "meer dan de moeite waard om met jongeren over inhouden en betekenissen het gesprek aan te gaan." En hij vertelt de twaalf collega's hoe hij dat heeft voorbereid vanuit de inmiddels bekende drieslag van: Theologiseren van jongeren; Theologiseren met jongeren, en Theologiseren voor jongeren.

Theologiseren van Jongeren

Dit facet had Jo Van Schoors bij zijn leerlingen ingezet met enkele vragen:
Als je aan God denkt, hoe stel je die dan voor? Welke eigenschappen heeft God volgens jou? Geloof je in deze God? Waarom of waarom niet? Hij had zijn leerlingen verzocht hun antwoorden op te schrijven. Een selectie uit deze antwoorden legt Schoors ter bespreking aan de deelnemers van zijn workshop voor. Ter illustratie enkele uitspraken van leerlingen:

  • God is iemand die de wereld in balans probeert te houden. Iemand die al het kwaad met goed vergeldt. Ik ben niet tegen God, maar wel tegen alle kerkelijke overheden omdat je niet iemand nodig hebt, die zegt wat je wel en niet mag doen.
  • Ik stel me God voor als een man met een bruine, lange baard. Hij heeft een vrij standaard gezicht, geen speciale of opvallende kenmerken. Volgens mij is hij een persoon met veel wijze raad voor de mensen, die dat nodig hebben.
  • Voor mij is het een begrijpende man die dicht staat bij alles wat ik denk en voel, en veel begrip toont. Maar mij soms in harde wegen op het juiste pad houdt.
  • Eigenlijk geloof ik wel dat hij heeft bestaan, maar zijn verhalen over wat hij allemaal heeft laten ontstaan geloof ik niet. Ik geloof er niet in omdat ik het moeilijk kan begrijpen. Ik geloof wel in beschermengelen.
  • Ik vind het moeilijk te geloven in een God als je al die armoede, geweld en verlies in de wereld ziet?

Het gesprek in de workshop over de uitspraken van de leerlingen verloopt zeer geanimeerd. Enerzijds zijn de docenten verrast door de gedachten over God en beelden van God die onder de jongeren leven. Anderzijds vinden ze de ervaringen en de associaties, die in de uitspraken meekomen ook wel weer herkenbaar. Bijvoorbeeld het negatieve en beperkte beeld, dat veel jongeren van de kerk hebben. Ook de vraag naar God en het lijden wordt onmiddellijk herkend. Veel meer dan nu het geval is, zou juist deze vraag en de theologische gedachten erover (theodicee) een onderwerp van de lessen moeten zijn. Er wordt opgemerkt dat leerlingen via theologische handreikingen tot een voor hen meer aanvaardbaar godsbeeld kunnen komen. Naar ieders oordeel zouden de uitspraken van leerlingen over God, zowel in gelovige als in niet gelovige zin intrigerende lesstof kunnen opleveren.

Theologiseren met Jongeren

Voor dit facet had Jo Van Schoors een ingezonden stuk gekozen uit de veel gelezen krant De Morgen. Het blijkt een uiterst confronterende tekst te zijn met als titel: ‘Christelijke blogger ziet Pukkelpopdrama als straf van God'. Datum: 22 augustus 2011.
De blogger is Bert Dorenbos (69), oud-voorzitter van de EO. Hij schreef aldus de inzender: "In Hasselt in België sloeg gisteravond plotseling de bliksem en de storm in op een popfestival met 60.000 jongeren. Paniek. Er vielen doden en vele gewonden. Wat heeft het ons te zeggen? Hoe zijn drugs, porno, pop en liederlijkheid en criminaliteit niet verweven met die hele popcultuur." Dorenbos ziet het noodweer als straf van God. Op de website van De Morgen komen vele reacties binnen. Van Schoors heeft verschillende reacties op kaartjes geprint. Enkele voorbeelden.

  • Ik ben niet gelovig. Als ik in mijn leven iets meemaak wat leed berokkend, dan denk ik niet wat doet god nu weer met me, maar denk ik, ik heb pech gehad, makkelijk toch.
    Jan van Barel
  • De God waarin ik geloof, is de God die hopelijk troost en vertrouwen kan schenken aan bijzonder zwaar getroffen families (maar de drama's ondanks zijn almacht niet voorkomt).
    Gert Wynens
  • Wij kunnen niet omgaan met God. Het probleem zit in de antropomorfe God, die we menselijke eigenschappen toedichten: barmhartigheid en goedheid maar ook ijdelheid en wraakzucht. Dus een God, geschapen naar ONS beeld en gelijkenis en niet omgekeerd. Bij alle onzekerheden kan ik beslist wel zeggen, dat zo'n God niet bestaat. Maar daarover gaan we wel debatten! Ik ben gelovig, maar ik herken God niet in deze discussie (...).
    Gerard De Beuckelaer

Naar aanleiding van de reacties op Dorenbos' uitspraken houdt Jo Van Schoors een kringgesprek met zijn leerlingen. Bij toerbeurt beginnen ze het gesprek door een kaartje te trekken en daarop een eigen mening te geven. Een gezamenlijk gesprek volgt. Jo Van Schoors treedt daarbij op als moderator en specialist via bedenkingen, het stellen van vragen en het geven van toelichting.
Enkele meningen van leerlingen:

  • Het is onrealistisch om te denken, dat God zou straffen. Het is een gemakkelijkheidsoplossing om de schuld op iemand te steken.
  • Ik brand wel eens een kaars tijdens een examen. Het is goed om te weten dat iemand aan je denkt, dat is extra motivatie. Maar God kan mijn problemen niet oplossen en het is bovendien niet zeker, dat hij bestaat.
  • Vroeger werd God gezien als een bedreiging. Als je Hem gehoorzaamt dan leidt Hij alles in goede banen. God was vooral een straffer en de angst voor Hem was voor mensen de motivatie om goed te doen.

De deelnemers aan de workshop komen bij dit onderdeel theologiseren met jongeren echt los met een reeks commentaren, vragen en opmerkingen. Opnieuw blijken zij verrast over wat jongeren van pakweg 15/16 jaar over God ter sprake brengen.
De deelnemers uiten hun waardering voor de wijze waarop hun collega Van Schoors een inspirerende leeromgeving heeft gecreëerd, die tot theologiseren aanzet. Ze zijn ook zelf sterk geneigd om theologisch in te gaan op de reacties van de krantenlezers en de uitspraken van de leerlingen. Daarmee komt tevens de vraag op tafel naar de eigenlijke rol van de godsdienstdocent bij het theologiseren met jongeren. Van de docent wordt eerst gevraagd om een stap terug te doen, zo is het gedeelde inzicht. De docent moet bij theologiseren met jongeren, zoals Van Schoor dat ook laat zien, primair als begeleider en moderator optreden, die de mentale processen van de scholieren stimuleert en het theologisch gesprek voorziet van korte verhelderingen en informatie. En dat, zo erkennen alle deelnemers, is een moeilijke opgave die om nodige discipline en oefening vraagt.

Theologiseren voor Jongeren

De bedoeling van theologiseren voor jongeren is het aanreiken van informatie, uitleg en inzichten die hen verder kunnen helpen. Het gaat om denkstof en betekenisgeving, die jongeren niet vanzelfsprekend op eigen kracht kunnen verwerven.
Van Schroor selecteerde voor dit facet als eerste een tekst van professor Hans Geybels, hoogleraar in Leuven, die zich diep bewogen toont met mensen, die een familielid door de Pukkelpop ramp moesten missen. Geybels keert zich nadrukkelijk tegen de gedachte, dat de ramp een straf van God is. Hij zelf kent God enkel als God van liefde. "Zo heeft hij zich ook geopenbaard in de figuur van Christus. Ik kan zo'n liefdevolle God onmogelijk rijmen met de wraakzuchtige karikatuur, die ze van hem maken."
En: "Ik kan het mysterie van het kwaad niet oplossen... Pukkelpop vraagt en verdraagt geen goddelijke verklaring. Wel een God van mededogen, van troost en hoop."
De opdracht, die Jo Van Schoor aan zijn leerlingen geeft is: Zoek in de tekst het godsbeeld van Hans Geybels. Over wat hen in Geybels' godsbeeld raakt en wat ze daarin aan nieuws ontdekken, gaat Schoors vervolgens met de leerlingen in gesprek.
In de geringe tijd, die voor de workshop dan nog beschikbaar is, wordt het de deelnemers duidelijk hoe het gekozen tekstmateriaal jongeren kan helpen om een godsbeeld te ontwikkelen, waar ze verder mee kunnen.

 

>>> lees verder