homecontactkennisbankinloggensitemapzoeken  
vorige pagina pagina afdrukken
nzv uitgevers

September / Oktober 2012 (2/5)

...

Jongerentheologie als nieuw godsdienstpedagogisch perspectief

Sofie Raes

3. Van kindertheologie naar jongerentheologie

Om een duidelijker beeld te krijgen van de optiek van jongerentheologie maken we enkele onderscheidende opmerkingen, zowel ten aanzien van theologiseren met kinderen als ten aanzien van filosoferen met jongeren.

3.1 Jongerentheologie & kindertheologie

Naast de genoemde mogelijkheden en kansen van kinderen en jongeren, merken we een aantal andere overeenkomsten op tussen kinder- en Jongerentheologie & Kindertheologie.jpgjongerentheologie. Ten eerste kunnen we stellen dat zowel kinderen als jongeren over religieuze en godsdienstige voorstellingen nadenken. Tevens proberen zij daarover meer helderheid te scheppen en vaardiger te worden in het stellen van vragen en het formuleren van antwoorden. Daarnaast is er sprake van een gemeenschappelijk motief: zowel kinderen als jongeren worden erkend als subject met een eigen mening. Tenslotte worden beide doelgroepen aangemoedigd om op hun eigen wijze theologisch na te denken en hun theologie tot uitdrukking te brengen.
Kinder- en jongerentheologie is bijgevolg gericht op de ontwikkeling van vaardigheden (waaronder de theologische oordeelsvaardigheid) die kinderen en jongeren nodig hebben om in religieuze of theologische zin mondig te worden.

 

Tegelijkertijd zijn er ook verschillen tussen kinder- en jongerentheologie. Zoals reeds blijkt uit de naamgeving, ligt het grote verschil vervat in het eigene van de betreffende doelgroep. Kinderen zijn doorgaans spontaan, open, nieuwsgierig en vaak bereid om hun gedachten de vrije loop te laten. Kinderen zeggen meestal wat ze denken en verrassen ons op die manier geregeld met creatieve ideeën en levendige beelden. Jongeren daarentegen denken abstracter, zijn kritischer ingesteld ten opzichte van de wereld en raken gemakkelijker geïrriteerd door lege woorden (7). Tevens zijn er grote cognitieve verschillen tussen de twee doelgroepen: jongeren weten doorgaans meer, kunnen beter abstraheren en hypothetisch denken en hebben reeds meer vaardigheden en levenservaringen opgedaan. Tijdens een theologisch gesprek kunnen jongeren de eigen opvattingen bijgevolg sterker onderbouwen of beargumenteren. Deze differenties zorgen ervoor dat er een wezenlijk verschil is tussen de manier waarop men vragen met zesjarige kinderen of met achttienjarige jongeren behandelt. Jongeren kunnen aan de hand van hun hypothetisch denkvermogen de realiteit met het plausibele en het wenselijke confronteren en bovendien snel op het spoor komen van discrepanties tussen beide.
Jongeren beschikken eigenlijk over een ‘profetische kracht' (8). Door de groei en ontwikkeling van hun hypothetisch - deductief denken slagen ze er immers vaak in om hun omgeving kritisch te bevragen en te stimuleren tot reflectie en verandering. Dat impliceert dat de begeleider van jongeren communicatief en vakinhoudelijk over de nodige kwaliteiten dient te beschikken.

 

De bovengeschetste verschillen hebben dan ook een groot effect op de theologische en religieuze vragen die voor jongeren cruciaal zijn. Terwijl kinderen eerder vragen stellen als: "Hoe zien engelen eruit?" ,"Waarom houdt God niet tegen dat mijn hond sterft?", "Kon Jona in de buik van de vis ademhalen?", ... zullen jongeren eerder beziggehouden worden door meer complexe en kritische vragen als: "Hoe is de verrijzenis van Jezus van Nazareth mogelijk?", "Waarom houdt God niet tegen dat goede mensen sterven?", "Is God en godsdienst geen uitvinding van de mens in plaats van de mens een creatie van God?" ... Met het oog op de verschillen in ontwikkeling, de aard en inhoud van de daarmee samenhangende complexiteit van vraagstellingen die op tafel komen, kunnen we daarom stellen dat jongerentheologie zeker niet eenvoudigweg kan worden beschouwd als een uitbreiding of uitloper van kindertheologie. Theologische gesprekken met jongeren vragen inhoudelijk en didactisch van de kant van de onderwijsgevenden dan ook om een goed voorbereide leeromgeving.

3.2 Jongerentheologie & jongerenfilosofie

De nieuwe benadering van theologiseren met kinderen en jongeren is Jongerentheologie &  jongerenfilosofie.jpggeïnspireerd door de methode van filosoferen met jongeren. De gespreksstrategie bij filosoferen is, net als bij theologiseren, gebaseerd op een Socratische houding. Beide benaderingen bieden ruimte en aandacht voor de denkwijzen van de jongeren en hebben grote aandacht voor de spontane vragen, ideeën, intuïties en antwoorden. Desondanks zijn er inhoudelijke en methodologische verschillen. Volgens de Vakdidactiek Verwonderen & Ontdekken ligt het grote verschil vervat in het thema van het gesprek: "Bij theologiseren gaat het expliciet om de wisselwerking met godsdienstige thema's, met als kern de omgang en de verbondenheid van God en mensen." (9) Filosoferen daarentegen is een algemene en geen levensbeschouwelijke discipline. Methodologisch gezien vindt theologiseren met jongeren in Vlaanderen meestal plaats binnen de gebruikelijke setting van de katholieke catechese of de godsdienstles. Dat wil zeggen: "binnen de reguliere leeromgeving en niet binnen de constructie van de filosofische vrijplaats." (10) Daarnaast zullen filosofische gespreksbegeleiders waken over de (Socratische) leermethode door ideeën van de jongeren kritisch te bevragen en vragen te stellen die het gesprek voeden. Binnen de theologische leeromgeving daarentegen zullen catechisten, leerkrachten of andere begeleiders zelf ook op een asymmetrische manier aan het gesprek deelnemen, wanneer daar een godsdienstpedagogische reden voor is. Meer concreet, wanneer er tijdens het filosoferen denkproblemen optreden, mag de filosofisch begeleider in geen geval relevante (theologische) informatie aanreiken. Tijdens het theologiseren echter biedt de gespreksbegeleider af en toe een ter zake dienende impuls aan (een Bijbelvers of Bijbelverhaal, een soera uit de Koran, een citaat van een kerkvader, ...) die de jongeren in staat stelt om verder te bouwen aan een inzicht. In dit geval kunnen we spreken van ontwikkelingsgericht onderwijs, waarbij de begeleider jongeren aanspreekt in hun zone van de naaste ontwikkeling.

 

>>> Lees verder

 


 

(7) H. RUPP, Theologisieren mit Jugendlichen. Vortrag PTZ Stuttgart (28.01.2008).

(8) F. SCHWEITZER & T. SCHLAG, Brauchen Jugendliche Theologie? Jugendtheologie als Herausforderung und didaktische Perspektive, Neukirchener-Vluyn, Neukirchener Verlagsgesellschaft, 2011, p. 30.
(9) J. G. VALSTAR & H. KUINDERSMA, Verwonderen & ontdekken. Vakdidactiek godsdienst primair onderwijs, Amersfoort, NZV 2008, p. 144.

(10) J. G. VALSTAR, Kindertheologische oriëntatie Column Website V&O / november 2010.