homecontactkennisbankinloggensitemapzoeken  
vorige pagina pagina afdrukken
nzv uitgevers

JOHAN VALSTAR / MEI JUNI 2013

...

Leren in het godsdienstige domein (1/3)

Johan Valstar

Het godsdienstige domein

Kinderen leren bij het leven. Op duizend en één manieren, vooral door Een leerling.jpgparticipatie binnen een bepaalde culturele context en in relatie met anderen, zoals ouders, leeftijdsgenoten en leerkrachten. Met hen wisselen kinderen continu ervaringen, opvattingen en betekenissen uit het heden en verleden uit. Dit proces voltrekt zich op zeer verschillende manieren in allerlei situaties van het bestaan. Elk leergebied of domein kent eigen uitgangspunten en regels die dan ook in uiteenlopende manieren van kijken, zien en handelen tot uitdrukking worden gebracht. Het religieuze of godsdienstige domein niet uitgezonderd. In dit domein mag men vanuit het perspectief van godsdienstige tradities met name aandacht verwachten voor aspecten van zingeving in het menselijk bestaan.

 

In het alledaagse leven zijn er tal van existentiële vragen en thema's die kinderen uitdagen tot exploratie en betekenisgeving. De vragen waar zij tegenaan lopen, hebben ondermeer betrekking op de kwesties van de eigen identiteit, de onvoorstelbaarheid van het grote universum, de raadsels van de tijd, de ervaringen van het recht en het onrecht, de zin van het leven, het lijden, de dood, en niet in de laatste plaats: de vragen naar God zelf (Vgl.: Rainer Oberthür).

Ontdekkenderwijze

Kinderen ontwikkelen zich ontdekkenderwijze. De verwondering, de verbazing en het besef dat zij iets nog niet kunnen vatten en begrijpen, werkt daarbij als een krachtige impuls om leerprocessen aan te gaan en nieuwe inzichten en vaardigheden te verwerven.
Omdat de socialisatie primair langs de weg van de taal verloopt, brengt het leren in alle domeinen van het leven de kennismaking met zich mee van nieuwe specifieke woorden, begrippen, concepten en meeromvattende referentiekaders.
Voor het complexe geheel van het religieuze en godsdienstige domein zijn kinderen in eerste instantie aangewezen op verhalen en rituelen en tegelijkertijd op het leren kennen en hanteren van het specifieke idioom en de grammatica, oftewel het godsdienstige taalspel (Wittgenstein) Opvoeders thuis en op school spelen hierbij, - vaak zonder zich dat te beseffen, een bemiddelende rol.
Wat kinderen van jongs af aan in hun leef- en leergemeenschappen op de een of andere manier zien, horen en beleven (zie het tekstkader Focus op kinderen over het Pesachfeest), maakt hen ontvankelijk voor de wereld van geloven.
Wat zij op hun manier over het wonderlijke godsdienstige domein opvangen, proberen zij in te passen in hun denkschema's. Hieronder een drietal voorbeelden.

Voorbeelden

1) Op de vraag van haar leerkracht aan de leerlingen wanneer zij voor de eerste keer over God hebben nagedacht, antwoordt leerling Charlotte uit groep 3 heel spontaan: "Eigenlijk toen ik in groep 1 ben gekomen en toen we verhalen uit de Bijbel kregen. Voor die tijd wist ik echt helemaal niet dat er zo iemand als Jezus of God is." Desgevraagd vertelt Charlotte wat zij van Jezus of God weet. Charlotte: "Hij leeft in de hemel boven Frankrijk, met een vrouw en drie kinderen. En Jezus de oudste zoon is al weggegaan" (zie: V&O blz. 57).
2) Een heel ander voorbeeld vinden we bij leerling Jonathan uit groep 6 (zie: V&O blz. 189 - 192). Tijdens een les over Psalm 113 komt hij tot het besef dat God echt niet op een A4tje past en dat je Hem dus niet kunt tekenen. Jonathan: "Het is net als in de Psalm. God is heel hoog. Hij woont boven de hemel."
3) Even opmerkelijk is een tekening van de twaalfjarige leerling Yann. God is buiten de tijd. Hij is er altijd voor ...Tijdens een van de recente videoregistraties in Vlaanderen kwamen we zijn bijgaande tekening tegen. In het bijschrift noteert hij het tweevoudige inzicht waartoe hij is gekomen.
Yann: "God is buiten de tijd. Hij is er altijd voor de mensen." Leerling Yann maakte zijn tekening naar aanleiding van een gesprek tijdens de godsdienstlessen van leerkracht Inse Vanrossom. [ Tussen haakjes: daarin kwam Psalm 113 overigens niet aan de orde.]
Over de tekening van Yann valt natuurlijk het een en ander te zeggen. Ik beperk me hier tot een enkele methodische kanttekening. Inse Vanrossom geeft haar leerlingen regelmatig de opdracht om hun gedachten te visualiseren. De tekeningen verdwijnen vervolgens niet in haar archief, maar worden als een collectieve mozaïek aan de muur gehangen en als incentief voor theologische gesprekken gehanteerd. Die insteek laat zich typeren als een zeer waardevolle vorm van theologiseren met kinderen.

 

>>> Lees verder

 

FOCUS OP KINDEREN

Leah zingt de vier vragen.jpg

 

De Joodse traditie doet van oudsher recht aan kinderen. Zij worden niet als onmondigen, maar veeleer als volwaardige partners in het leren beschouwd. Let wel: van jongs af aan. De godsdienstige opvoeding begint al vroeg in de kleutertijd. Illustratief is ook het gegeven dat kinderen bij de viering van het Pesachfeest actief betrokken zijn.
Zo zien we de kleine Leah op een youtubefilmpje bij het begin van dit feest (zingend) de vier belangrijke vragen stellen. Daarin het gaat over het verschil tussen de Sederavond en alle andere avonden. Met de Sedermaaltijd begint een vrolijke festiviteit voor jong en oud. Vol symbolische handelingen, verhalen, liederen en gesprekken. Het centrale thema is de bevrijding uit de slavernij in Egypte. Dat gebeuren speelde meer dan drieduizend jaar geleden. Maar de ervaring van de bevrijding uit de slavernij is nog steeds actueel en daarom van belang. Ook voor de allerjongste kinderen.