homecontactkennisbankinloggensitemapzoeken  
vorige pagina pagina afdrukken
nzv uitgevers

Good practices

...

Vanuit de alledaagse praktijk

Op dit moment wordt in het kader van het eerder op deze site aangekondigde Kindertheologische DVD-Project de laatste hand gelegd aan video-opnamen in Vlaanderen. In de maand mei volgt aansluitend de registratie van een serie onderwijspraktijken in Nederland.
Bij het unieke DVD-project zijn niet alleen leerkrachten betrokken die aan het begin van hun loopbaan in het basisonderwijs staan. Ook worden godsdienstpedagogische praktijken van zeer ervaren leerkrachten in beeld gebracht. De opnamen hebben met elkaar gemeen dat zij recht proberen te doen aan eigentijdse innovatieve kindertheologische principes.
Intussen blijken opleidingsdocenten aan lerarenopleidingen in Nederland hun studenten te oriënteren op kindertheologische zienswijzen en praktijken. Bijgaand een verslag van student Patrick van de Pabo De Eekhorst in Assen, die het lef toont om zomaar een gesprek met zijn leerlingen aan te gaan. Zijn gesprek wordt door zijn opleidingsdocent Alja Streutker en de godsdienstpedagoog Henk Kuindersma van een commentaar voorzien.

 

>>> Lees verder

 


Upgrade

Al eerder hebben we hier aangegeven dat de V&O-Rubriek Good practices een upgrade zal ondergaan. Inmiddels kunnen we melden dat we onze focus uiteindelijk hebben gericht op de ontwikkeling van een meeromvattend kindertheologisch onderwijsprogramma. Dat zal, - uiteraard onder het nodige Inspecteur Guy Rainotte in gesprek met Vlaamse ...voorbehoud van financiering, bestaan uit tweetal delen, te weten: (1) een educatieve reeks video-opnamen voor (aankomende) leraren primair onderwijs, en (2) een bijbehorende nieuwe vakdidactische publicatie. Als voorlopige werktitel van deze tweevoudige productie is gekozen voor: ‘Kindertheologie & Spiritualiteit'. Met als ondertitel: ‘Godsdienstpedagogische wegwijzers voor de alledaagse onderwijspraktijk'. Deze productie zal worden gerealiseerd in nauwe samenwerking met lerarenopleiders uit Vlaanderen, die gebruik maken van het V&O- Model Elementariseren en de (Franstalige) kindertheologische DVD van inspecteur Guy Rainotte. Zie de blog van prof. Bert Roebben.

 

De nieuw te maken video-opnamen, die aansluiten op het eerdere werk van Rainotte zullen volgens de huidige planning in de maanden mei / juni 2012 op een aantal Nederlandstalige basisscholen worden gemaakt. Het is vooralsnog de bedoeling van de Uitgeverij Kwintessens om deze opnamen als downloads op de site Verwonderen & Ontdekken ter beschikking te stellen.
- Verder: op dit moment wordt er hard gewerkt aan een landelijke kennisbasis voor het Domein Godsdienst / Levensbeschouwing. Zodra de landelijke kennisbasis definitief is vastgesteld zullen we de bijdragen in de V&O-Rubriek Good practices daarop afstemmen. Mogelijke bijdragen uit het opleidingsveld stellen we uiteraard zeer op prijs.
- In afwachting van de lopende ontwikkelingen plaatsen we hieronder een nieuwe bijdrage die betrekking heeft op de vraag naar Good practices op de lerarenopleiding basisonderwijs. Daarin wordt de suggestie gedaan om aankomende leraren al direct bij het begin van hun opleiding een oriënteringsbasis aan te bieden in de vorm van ‘meta-onderwijs'. De waarde daarvan wordt exemplarisch verhelderd met een verhaal uit de alledaagse onderwijspraktijk over een eerstejaars student van de Pabo.

 


Leren in de onderwijspraktijk (1/4)

1. Aankomende leraren

Het grote plaatje

Aan het begin van hun opleiding krijgen Pabo-studenten in de regel een introductieprogramma aangeboden. Daarmee worden zij wegwijs gemaakt ten aanzien van allerlei praktische en organisatorische zaken. Tevens worden zij Puzzel - beginnende student.jpgglobaal geïnformeerd over het programma van het eerste studiejaar. Daarna begint ‘het echte werk' met het volgen van colleges. Maar op dat moment zitten de studenten nog met veelheid aan vragen. Alles is nieuw. En zij voelen zich betrekkelijk onzeker over wat er allemaal van hen wordt verwacht. Vooralsnog ervaren zij dat als een lastige puzzel. Weliswaar staat veel informatie op papier en ook op het Internet, maar zolang de bedoelingen van de opleiding en de diverse vakgebieden nog niet expliciet aan de orde zijn gekomen blijft ‘het grote plaatje' van de Pabo voor hen verborgen. Die constatering brengt ons op de vraag in hoeverre de eerste colleges deel uit maken van een meeromvattend inductieprogramma, waarbij de studenten op hoofdlijnen kennis kunnen maken met het integrale opleidingsconcept en de achterliggende filosofieën die richting geven aan het opleidingsprogramma. Op zo'n oriëntatie zijn de termen meta-onderwijs en inductie van toepassing. Daarbij komen om te beginnen kwesties op tafel zoals het wat en het hoe van de opleiding. Van meer fundamentele betekenis zijn de aansluitende vragen naar het waarom en het waartoe van het (opleidings)onderwijs. Om die vragen te beantwoorden kan worden teruggegrepen naar elementaire sleutelprincipes en onderliggende uitgangspunten van de eigen Pabo. Kortom: meta-onderwijs biedt studenten de mogelijkheid om de nog onbekende ‘achterkant van het opleidingsonderwijs' te ontdekken.

Oriënteringsbasis

Al met al zijn er genoeg redenen voor de lerarenopleidingen basisonderwijs om stevig te investeren in een verhelderend inductieprogramma voor eerstejaarsstudenten. De bedoelde vorm van meta-onderwijs kan voor beginnende leraren als een eerste kompas fungeren en als zodanig bijdragen aan de ontwikkeling van een algemene oriënteringsbasis voor het handelen. Tegelijkertijd dient het specifieke aanbod van meta-onderwijs nog een tweede doel, te weten: de bewustwording van en de bezinning op de even nieuwe als ingewikkelde beroepsrol van onderwijsgevende. Begrijpelijkerwijze zijn aankomende leraren basisonderwijs aanvankelijk sterk geneigd om in eerste Onderliggende noties.jpginstantie voornamelijk te focussen op hun praktische ‘know how'. Als onderwijsgevende moet je immers beschikken over een breed repertoire aan kennis en vaardigheden. Van het gegeven dat daarbij de eigen levensbeschouwelijke opvattingen, de eigen visie op het beroep en de eigen persoonlijke inspiratie bepalend zijn, is veelal een onbekend aandachtspunt.

Wanneer de ontmoeting tussen opleiders en studenten in het kader van meta-onderwijs de diepte ingaat, komen opeens aspecten van de eigen persoonlijke identiteit en de eigen levensovertuiging aan de orde. De ervaring leert dat substantiële vragen zoals: "Hoe zie jij jouw rol als leraar?" en: "Wie wil je voor jouw leerlingen als persoon zijn?" voor aankomende leraren een verrassing zijn. De confrontatie met vragen naar het eigen zelfbeeld en persoonlijke motieven geven de eerstejaars studenten veel te denken. Dat geldt met name voor de nogal fronterende vraag: "Waar haal jij jouw inspiratie vandaan?"

Meerwaarde

De meerwaarde van meta-onderwijs in de vorm van een inductieprogramma voor beginners, vatten we hier beknopt samen.

 

(1) De studenten worden vanaf het begin van hun opleiding in de gelegenheid gesteld om zich (op hoofdlijnen) een reëel beeld te vormen van het ‘grote plaatje' van hun opleiding. Daarbij gaat het niet alleen om de aard en de inhoud van de reguliere leerprocessen aan de lerarenopleiding, maar tevens om een eerste kennismaking met de vooronderstellingen, de intenties en de inspiratiebronnen van hun opleiders. Met het een en ander kunnen de aankomende leraren zicht krijgen op de uiteindelijke zin en de vormende betekenis van hun opleiding.


(2) Het inductieprogramma kan de studenten enerzijds de nodige impulsen geven om te komen tot diepgaande reflecties op hun eigen verwachtingen, voorkennis, subjectieve concepten en misconcepten, en anderzijds bijdragen aan de ontwikkeling van een eerste referentiekader voor de ontwikkeling en de toe-eigening van een basale pedagogische grondhouding die noodzakelijk is voor de uitoefening van het beroep.

 

Dat een inductie ten aanzien van het vakdomein godsdienst / levensbeschouwing bepaald geen overbodige luxe is, valt ook op te maken uit het onderstaande verhaal over eerstejaarsstudent Tom . Naar aanleiding van twee lessen op zijn stageschool, respectievelijk in het kader van natuuronderwijs en godsdienstonderwijs, komt hij, - mede dankzij zijn voortreffelijke coach, tot een niet onbelangrijke ontdekking. Daarbij plaatst Tom een kritische aantekening: ‘Waarom heb ik dit niet van mijn docenten op de Pabo gehoord?'

 

>>> Lees verder

 

SUBJECTIEF CONCEPT

Subjectief concept.jpg

 

Studenten die de Pabo binnenkomen hebben hun eigen ideeën over het onderwijs. En eveneens over het beroep van leraar. Die ideeën berusten op hun zgn.‘subjectieve concept'. Daaronder verstaan we het vaak nauwelijks bewuste persoonlijke referentiekader dat teruggaat op ervaringen en interpretaties uit het verleden. Dit referentiekader bevat flarden van kennis, meningen, gevoelens, overtuigingen, zekerheden en rolopvattingen. Kortom: beelden van de veronderstelde werkelijkheid die voor waar worden gehouden. Vanuit de beelden beoordelen, interpreteren en selecteren aankomende leraren het aanbod van de opleiding. Hun activiteiten in de opleiding en de stagepraktijk worden aanvankelijk in hoge mate gestuurd door vooronderstellingen c.q. misvattingen die aan het subjectieve concept worden ontleend. In deze bijdrage aan de rubriek ‘Good practices' wordt geattendeerd op ‘meta-onderwijs'. Het gaat hier om een basale (her)oriëntatie aan het begin van de opleiding. Het belang daarvan wordt exemplarisch geïllustreerd aan de hand van een verhaal over de aankomende leraar Tom.