homecontactkennisbankinloggensitemapzoeken  
vorige pagina pagina afdrukken
nzv uitgevers

Actuele ontwikkelingen

...

Duitstalige godsdienstpedagogiek

Duitsland telt ruim 80 miljoen inwoners. In de voormalige regio van West Duitsland gelooft 67% in God. En in de voormalige regio van Oost Duitsland Statistiek Rel. Deutschland REMID.jpg [1]bedraagt dat percentage na de episode van het politieke atheïsme 25% procent. Wanneer we op de statistieken mogen afgaan, gelooft op dit moment al met al ongeveer 58% van de Duitsers in God. Het merendeel van de bevolking rekent zich overigens tot de Christelijke traditie. Dat is bepaald geen vrijblijvende aangelegenheid. Bij de jaarlijkse belastingaanslag komt circa 9% ten goede aan de betreffende godsdienstige instelling. Een deel van de inkomsten wordt besteed aan de financiering van regionale godsdienstpedagogische instituten. Daar wordt ten behoeve van de werkers in het onderwijsveld permanent nieuwe deskundigheid ontwikkeld. En dientengevolge tevens voorzien in allerlei trainingen voor de onderwijspraktijk. Daarbij kunnen studenten en onderwijsgevenden dankbaar gebruik maken van de aanwezige documentatie. Zo bevat de bibliotheek van het vermaarde RPI Loccum alleen al 40.000 titels.

Op het internet zijn nog meer godsdienstpedagogische instituten te vinden. En websites met uiteenlopende gebruiksmaterialen, zoals het RPI-Virtuell, het Überkonfessionelle Plattform für Religionspädagogik und Religionsunterricht. En aan vakliteratuur voor het basisonderwijs ontbreekt het niet. En zeker niet aan een stroom van diverse nieuwe publicaties.
Prof. Petra Freudenberger Lotz & studenten.jpg ...Nog een kanttekening. Heel opmerkelijk is het grote aantal godsdienstpedagogische wetenschappers in het Duitse taalgebied. Bij benadering telt Duitsland alleen al ruim 50 hoogleraren met deze specialisatie.
In Nederland is het aantal hoogleraren vele malen kleiner. Een neveneffect is dat initiatieven om te komen tot vernieuwingen van het godsdienstonderwijs zich slechts sporadisch laten signaleren.

 


NETWERK KINDERTHEOLOGIE

De kindertheologie kwam in Nederland voor het eerst in het nieuws tijdens de Internationale Kindertheologische Conferentie (2011) aan de PThU Kampen. Eind februari 2015 zal de 4e Internationale Conferentie in Vlaanderen (Leuven / Mechelen) plaats vinden.

Leerlingen NNK.jpgInmiddels vindt de kindertheologische praktijk ingang in het veld van opvoeding en onderwijs. Gaandeweg roept de vernieuwing begrijpelijkerwijze de vraag op naar meer inhoudelijke informatie en met name: scholing met het oog op de praktijk.
Die behoefte vormde de aanleiding om een Nederlands Netwerk Kindertheologie op te richten. Tijdens een eerste inspiratiebijeenkomst op 7 oktober in De Glind / Barneveld, waren vertegenwoordigers uit diverse werkvelden aanwezig. Zoals: kerk- & gemeentewerk, kindernevendiensten, basis- en voortgezet onderwijs, de lerarenopleiding primair onderwijs en het GVO. En tevens ouderorganisaties & schoolverenigingen en het veld van de godsdienstpedagogiek.
De brede belangstelling spoort met de intentie van de initiatiefnemers. De focus van het Nederlandse Netwerk Kindertheologie ligt, - vergeleken met andere Netwerken in Europa, in de eerste plaats op de praktische update van geloofsopvoeding vanuit kindertheologische perspectieven. Bij deze bottom-up benadering zal overigens zeer dankbaar gebruik worden gemaakt van nieuwe inzichten zoals die de afgelopen jaren door kindertheologen in Europa zijn ontwikkeld. Kortom: het Nederlandse Netwerk richt zich primair op de uitdaging om kindertheologische uitgangspunten toe te passen in alledaagse praktijken van godsdienstige opvoeding
Belangstellenden kunnen zich hier bij de organisatie van het Netwerk Kindertheologie melden.

  • De volgende bijeenkomst zal plaats vinden op 24 november 2014 om 14:00 uur in De Glind.
  • Het voornemen is om in het najaar van 2015 een landelijke kindertheologische conferentie te organiseren.

 


Het recht van kinderen op godsdienstonderwijs

Het recht op godsdienst

Dat alle kinderen recht hebben op een oriëntatie in het godsdienstige domein is 2. Cover Schweitzer.jpginmiddels in de beroepsgroep van godsdienstpedagogen een algemeen gedragen uitgangspunt. Dat is niet in de laatste plaats te danken aan de vermaarde wetenschapper prof. Friedrich Schweitzer. In zijn bestseller Das Recht des Kindes auf Religion (2013) constateert hij dat de wereld van religie en godsdienst in de loop van de geschiedenis een constante dimensie van het menselijk bestaan is gebleven. Religie en godsdienst zijn naar zijn opvatting niet weg te denken, omdat zij binnen de menselijke cultuur op een basale wijze bijdragen aan de zingeving van het leven.
Nu heeft de school de taak om kinderen op de culturele omgeving te oriënteren en in pedagogische zin toe te rusten voor het leven. Daar hebben kinderen volgens de Universele Verklaring van de Rechten van het Kind ook recht op. En nog afgezien van dat recht, hebben ze gewoon een adequate oriëntatie en een toegankelijke leeromgeving nodig, willen ze zich thuis kunnen voelen en hun eigen koers kunnen uitzetten in de ingewikkelde samenleving.
Zonder een elementair inzicht en begrip komen culturele verschijnselen uit het domein van religie en godsdienst bij hen vreemd, merkwaardig of ‘raar' over. Dat is heel begrijpelijk. Zonder betrokkenheid op anderen, die ‘anders zijn dan normaal' en zonder kennis van uiteenlopende achtergronden, kunnen culturele verschijnselen als religie en godsdienst de grootst mogelijke misverstanden, weerstanden en conflicten oproepen.
En als de school, van welke signatuur dan ook, zwijgt over culturen die hun inspiratie ontlenen aan de wereld van de synagoge, de kerk en de moskee, loopt zij het gevaar de leerlingen op te voeden tot culturele analfabeten. Schweitzer verwijst in dit verband terloops naar het zogenoemde Kaspar Hauser-syndroom
Wanneer aan kinderen de menselijke taal en de inleiding in de cultuur wordt onthouden, is het leven een onmogelijke opgave. Niemand kan zonder opvoeding en onderwijs op eigen houtje de grondslagen van de samenleving, de ethiek en de moraal uitvinden. Hier ligt zondermeer een gemeenschappelijke pedagogische verantwoordelijkheid voor de ouders (als primaire opvoeders) en de onderwijsgevenden (als secundaire opvoeders).
De oriëntatie op de samenleving is vastgelegd in de Wet op het primair onderwijs. Sinds 2006 is elke basisschool in Nederland wettelijk verplicht om gericht aandacht te besteden aan ‘actief burgerschap en sociale integratie'. Daartoe behoort ook de doelstelling dat leerlingen binnen de context van de school kennismaken met verschillende achtergronden en culturen van leeftijdsgenoten.
Onder ‘actief burgerschap' verstaat het ministerie van OCW: ‘Het kúnnen en wíllen deelnemen aan de samenleving. Burgerschap gaat over diversiteit, acceptatie en tolerantie. Het vraagt ook reflectie op het eigen handelen, een respectvolle houding en een bijdrage aan de zorg voor de omgeving.'
Met andere woorden: vanuit het actuele perspectief van burgerschap staan alle scholen voor de pedagogische uitdaging om bij te dragen aan de ontmoeting met en de ontsluiting van relevante maar nog onbekende religieuze en godsdienstige werelden. In de plurale samenleving gaat het hier onmiskenbaar om een hoogst belangrijke, sociaal-maatschappelijke uitdaging.

Existentiële vragen

Nu is de probleemstelling die Schweitzer in zijn boek grondig uitwerkt, vooral van godsdienstpedagogische aard. Hij gaat bij zijn argumentatie voor het recht van kinderen op godsdienst, uit van een essentiële pedagogische waarneming.
3. Kompas.jpgKort samengevat: kinderen krijgen in hun levensloop te maken met kleinere en grotere existentiële vragen. Zoals: Wie ben ik en wie mag ik zijn? Waarom gaan mensen dood? Bij wie ben ik veilig en geborgen? Wat is goed en juist en wat moet ik doen? En uit de ontmoeting met anderen komt de vraag voort: Waarom zijn er mensen met verschillende geloven en wat is echt waar?
Vroeg of laat worden alle kinderen met dergelijke vragen geconfronteerd. De vragen die hen intrigeren leggen zij voor aan hun opvoeders thuis of op school. Wanneer die zich op hun beurt zouden onthouden van enige verwijzing naar de symbooltaal uit de wereld van de religieuze en godsdienstige cultuur, blijven waarden en levensbetekenissen in dat domein verborgen. Dan wordt aan kinderen de mogelijkheid onthouden om vormen van religieuze en godsdienstige zingeving te ontdekken, die een bijdrage kunnen geven aan de eigen identiteitsontwikkeling en de oriëntatie op de complexe samenleving. Hier ligt de godsdienstpedagogische focus in het werk van Schweitzer.

  • Friedrich Schweitzer: Das Recht des Kindes auf Religion. Gütersloher Verlagshaus 2013.


Godsvoorstellingen: kindertheologische perspectieven

‘Kinderen stellen zich God als een mens voor'. Deze veronderstelling werd lange tijd vanzelfsprekend als een algemene waarheid aangenomen. Mede op basis van interpretaties van kindertekeningen. Die vanzelfsprekendheid is inmiddels verdwenen. Om een goede indruk te krijgen van de voorstellingen die kinderen er werkelijk op nahouden, dienen andere methodische wegen te worden bewandeld. Volgens prof. Anna Katharina Szagun behoren kinderen niet van een beperkt afvraagbaar A4-tje te worden voorzien, maar van allerlei ter beschikking staande materialen. Zoals: klei, hout, ijzer, voorwerpen uit de natuur, en noem maar op. Daarmee kunnen zij niet allen meer creatief, maar ook op een meer symbolische wijze uitdrukking geven aan wat hen op het gegeven moment werkelijk ten aanzien van God interesseert.
Team prof. Szagun (links onder) - TFU-Rostock.jpg ...Het fenomenale empirische meerjaren onderzoek van de Theologische Faculteit Rostock, uitgevoerd door prof. Szagun en haar vijf medewerk(st)ers, wijst uit dat de aard en de inhoud van Godsvoorstellingen bij kinderen even fragmentarisch als uiteenlopend is. En tevens sterk wordt bepaald door hoogst persoonlijke intuïties en authentieke ervaringen die zij al dan niet met ‘significant others' in hun primaire leefomgeving opdoen. In de opmerkelijke heldere evaluatieve en praktijkgerichte publicatie: "Geloofswegen begeleiden: nieuwe praktijken van religieus leren" (2013), wordt door Szagun op goede gronden beargumenteerd dat het godsdienstonderwijs in de context van de seculiere samenleving anno nu aan een kwalitatieve upgrade toe is en zondermeer compatible dient te zijn met het zelfverstaan van kinderen.
Zie verder de nieuwe V&O Column ‘Godsvoorstellingen: kindertheologische perspectieven'.

 


Nieuwe columns

1. Innovatie van het godsdienstonderwijs in de basisschool is een geweldige uitdaging. Maar anderzijds een uitermate ingewikkelde aangelegenheid. Dat zien we terug bij ‘vroege vogels', zoals de lerarenopleiders Anton Lam en Rieuwert Wissink en de kindertheologe avant la lettre: Joanne Klink.
Zij gaven, - los van elkaar, zo'n 40 jaar geleden elk op hun eigen wijze aanzetten tot vernieuwing. Maar achteraf bekeken waren zij hun tijd gewoon ver vooruit. Aan het bijzondere drietal besteedt de vakdidacticus Johan Valstar in een royale column de nodige aandacht. Tevens geeft hij een verklaring waarom er in de ontwikkeling van het protestants - christelijke opleidingsonderwijs een langdurige stagnatie is opgetreden.

 

Kompas.jpgDe tijden mogen dan zoveel jaren later sterk zijn veranderd, de vraag naar goed godsdienstonderwijs is daarom anno nu niet minder urgent. In de Vakdidactiek Verwonderen & Ontdekken pleiten de auteurs voor een vernieuwing vanuit het perspectief van de Kindertheologie. Daarin wordt het voeren van Theologische gesprekken met kinderen (TMK) beschouwd als het kloppend hart van het godsdienstonderwijs. Het achterliggende concept is in eerste instantie geïnspireerd door de benadering van Filosoferen met kinderen (FMK). In de praktijk zijn er overigens vloeiende overgangen tussen FMK en TMK waar te nemen.


2. De Vlaamse leerkracht en kinderfilosofe Crista Borré maakt in haar recente column duidelijk dat een filosofisch gesprek met kinderen allerminst een vorm van academische hoogdraverij is. Maar eigenlijk een heel alledaags gebeuren. Zij geeft een daarvan een reffend voorbeeld naar aanleiding van een ervaring tijdens haar treinreis op het traject tussen de stations Landen en Bokrijk. Haar verhaal voorziet zij van een aanvullende toelichting over filosofische vragen. Christa merkt op dat het steeds haar bedoeling is om zich als gelijkwaardige gesprekspartner niet boven maar juist tussen de kinderen te plaatsen. Vanuit die positie probeert zij de vragen van kinderen volstrekt serieus te nemen. Wie op de hoogte is van de Kindertheologie, weet dat daarin precies dezelfde kenmerkende intentie richtinggevend is. Leren begint nu eenmaal met verwonderen en het stellen van vragen. Wanneer dat principe niet wordt gehonoreerd, valt er weinig of zelfs helemaal niets aan relevante betekenissen te ontdekken.

 


Opnamen in Nederland

Na de geslaagde videoregistraties in Vlaanderen is de afgelopen weken hard gewerkt aan een reeks opnamen in Nederland. Met de registraties door het team van de cineast Peter van der Es zijn diverse onderwijspraktijken in kaart Videoregistratie Joure.jpggebracht. Over de resultaten zijn de medewerkers enthousiast.
Het bijzondere van de productie zit ‘m niet in de laatste plaats in de vastlegging van de zogenoemde stimulated recalls. Daarin geven de leerkrachten na hun lessen telkens vanuit hun eigen perspectief een systematisch commentaar op belangrijke momenten in het gevolgde onderwijsleerproces. Inmiddels is duidelijk dat deze commentaren zo interessant zijn, dat zij als uitgangspunt bij de eindmontage zullen dienen. In dit verband een technische opmerking. De stimulated recalls zijn gefilmd tegen een groene achtergrond. Dankzij de ‘greenkey - techniek' kunnen de betreffende onderwijssituaties tegelijkertijd in beeld worden gebracht. Het gevolg is dat de gebruikers van de DVD op een heel directe manier inzicht krijgen in de achterliggende uitgangspunten en persoonlijke waarnemingen van de leerkrachten. Dat vraagt wel om een investering in de finale montage, maar het inzicht in de mental maps van de leerkrachten levert anderzijds een bijzondere educatieve meerwaarde op.

Medewerkers

Aan de Nederlandse opnamen werd meegewerkt door de leerkrachten Wiena Ridderikhof , Agnes Gielink, Elina de Vries, Pietie Abma, Anna Emmerzaal en de opleidingsdocenten Alja Streutker en Reni van der Meulen. En last but not least: de Pabo-studenten Martha, Marjolein en Patrick, die voor het eerst van hun leven een theologisch gesprek met kinderen hielden. In deze rubriek houden we u op de hoogte van de voortgang van de Vlaams-Nederlandse kindertheologische onderneming, die mogelijk is gemaakt door faciliterende subsidiegevers. De uitgave Kinderen & Spiritualiteit / Kindertheologisch leren kijken, zal onder verantwoordelijkheid van onderwijsinspecteur Marleen Willems, de godsdienstpedagoog Henk Kuindersma & de vakdidacticus Johan Valstar worden uitgebracht door de Uitgeverij Kwintessens.

 


Subsidiestop GVO en HVO....

Reactie van Henk Kuindersma

Het kabinet wil met ingang van 2014 geen geld meer uitgeven voor de Spotlight.jpgbekostiging van godsdienstig en humanistische vormingsonderwijs op openbare basisscholen. De stelling van godsdienstpedagoog dr. Henk Kuindersma luidt: Het vormingsonderwijs mag niet verloren gaan.

Kuindersma die meer dan 30 jaar zowel landelijk als regionaal als professional betrokken is bij het godsdienstig vormingsonderwijs, reageerde op de Podiumpagina van de Leeuwarder Courant (12 juni 2013).
Kuindersma sluit zijn reactie af met de opmerking: "Ik wil gewoon hardnekkig blijven geloven in een democratie waar niet primair en oppervlakkig naar een begrotingspost wordt gekeken, maar naar het wezenlijke belang van de waarden, de mensen en hun activiteiten ten aanzien van de levensbeschouwelijke vorming van kinderen, waarnaar zo'n post verwijst."

 

>>> Lees verder

 


Vlaams / Nederlands DVD-Project

Multimediale productie

Al eerder hebben we op de Site V&O melding gemaakt van het nieuwe Opnamen Herne (5).jpgkindertheologische project onder de voorlopige werktitel: Kinderen & Spiritualiteit / Kindertheologisch leren kijken. Het multimediale project is gericht op leraren basisonderwijs, studenten, lerarenopleiders, auteurs van schoolmethoden en andere belangstellenden die geïnteresseerd zijn in de vernieuwing van het godsdienstonderwijs.

De niet geringe onderneming zal resulteren in (1) de uitgave van een didactische DVD met verschillende videoregistraties van onderwijsleerprocessen in Vlaamse en Nederlandse basisscholen. Aanvullend wordt voorzien in (2) een bijbehorende publicatie die als oriënteringsbasis en inspiratiebron kan dienen voor de ontwikkeling van eigentijdse kindertheologische onderwijspraktijken.
De tweevoudige productie wordt gerealiseerd onder eindverantwoordelijkheid van Inspecteur mevr. Marleen Willems (Leuven) en de beide V&O kernredacteuren Johan Valstar (Zwolle) en Henk Kuindersma (Dokkum).

Diverse bijdragen

Inmiddels kunnen we melden dat aan het Vlaamse traject medewerking wordt verleend door zeven onderwijsgevenden. Het betreft achtereenvolgens: Christel Geeraerts (Herne), Klaartje Deschuytter (Leuven), Inse van Rossom (Anderlecht), Marga Devalck (Halle), Mieke van Ingelghem (Leuven), Stephanie Blocquiau (Zaventem), en Christa Borré (Leuven). Klaartje en Inse zullen ingaan op hun onderzoeksactiviteiten, respectievelijk ten aanzien van de religieuze ontwikkeling en de godsvoorstellingen van kinderen. En Christa stelt ondermeer haar inzichten op het gebied van Filosoferen met kinderen aan de orde. Medio april zullen de video-opnamen in Vlaanderen worden afgerond.

Aansluitend vinden de registraties in Nederland plaats. Daarover volgt binnenkort meer informatie. Vermeldenswaard is verder dat aan de productie kindertheologische statements worden toegevoegd van drie bekende experts, te weten: prof. Anton Bucher (Salzburg), prof. Elisabeth Schwarz (Wenen) en prof. Petra Freudenberger - Lötz (Kassel). Hun (ondertitelde) bijdragen zijn ontleend aan de door Inspecteur Guy Rainotte gemaakte DVD ‘Dieu La parole aux enfants' (Uitgave Meromedia / Paris). 

Onderwijspraktijken

De opnamen van de diverse onderwijspraktijken in Vlaanderen en Nederland Opnamen Herne (6).jpgvinden in drie stappen plaats.(1) Eerst wordt het onderwijsleerproces als zodanig integraal vastgelegd, waarbij de focus met name valt op de interacties tussen de onderwijsgevende en de leerlingen. (2) Direct na afloop van de godsdienstles volgen enkele reacties van leerlingen. (3) Het uitgangspunt bij de derde stap is de methode van de zogenoemde stimulated recall. Kort samengevat gaat het daarbij om het volgende.

Tijdens de nabespreking van de video-opnamen geeft de leerkracht uit eigen beweging de momenten aan die richtinggevend en kenmerkend zijn voor de organisatie en de specifieke aanpak van het gevolgde onderwijsleerproces. Op de DVD is het commentaar van de onderwijsgevenden telkens aanklikbaar. De ervaring leert dat juist het persoonlijke commentaar van de leerkracht eyeopeners en de nodige gespreksstof kan opleveren. En tegelijk impulsen voor de reflectie op de kwaliteit van eigen onderwijspraktijken.
Degenen die geïnteresseerd zijn in tussentijdse berichten over de voortgang van het DVD-project kunnen zich melden bij de webmaster van de site Verwonderen & Ontdekken.

 


Conferentie Children's Voices in Noorwegen

De derde internationale kindertheologische conferentie zal dit jaar van 8 tot en met 10 april plaats vinden aan de Queen Maud University College in Trondheim Keynote speakers Champagne & Freudenbeger.jpg(Noorwegen). De verschillende bijdragen tijdens de driedaagse sessies beogen recht te doen aan de inbreng en de leerprocessen van kinderen.
De eerste keynote speaker is prof. Elaine Champagne uit Montreal (Canada). Zij stelt in haar bijdrage de kwaliteit van de godsdienstige communicatie centraal. Daarbij gaat zij uit van twee vragen. Allereerst: Hoe en wat leren kinderen van elkaar bij TMK? En in de tweede plaats: welke kwaliteiten dienen volwassenen te ontwikkelen om theologische gesprekken met kinderen mogelijk te maken?
De tweede keynote speaker is prof. Petra Freudenberger - Lötz uit Kassel (Duitsland). Zij gaat in op de vraag hoe onderwijsgevenden de theologische interpretaties van kinderen op een verantwoorde wijze kunnen waarnemen. Daarbij brengt zij opbrengsten van recent wetenschappelijk onderzoek ter sprake en tevens de toepassing daarvan in de alledaagse onderwijspraktijk. Tijdens de conferentie zullen vertegenwoordigers uit diverse landen verslag doen van hun onderzoek. Tevens is voorzien in een open studiedag voor externe belangstellenden.

Doelstellingen

De conferentie kent vier doelstellingen: (1) De inventarisatie van ideeën, ervaringen en reflecties vanuit verschillende Europese contexten, waarbij de focus valt op interpretaties van het menselijke bestaan, zoals die bij kinderen uit verschillende landen leven. (2) De uitwisseling van empirische inzichten ten aanzien van theologische, filosofische of spirituele vraagstellingen zoals die in de interactie tussen kinderen en volwassenen aan de orde komen. (3) De verkenning van de inbreng van kinderen op basis van de conceptuele drieslag: theologiseren van, met en voor kinderen. (4) De verkenning van kinderfilosofische, cq. kindertheologische benaderingen die thans in Midden- en Oost-Europa worden gebruikt.

 

 


 

Prof. Roebben wint Langeveldprijs 2012

Onder grote publieke belangstelling presenteerde prof. Bert RoebbenBert Roebben presenteert zijn zeven basale ...hoogleraar aan de Universiteit van Dortmund, in 2011 zijn opmerkelijke onderwijsbeschouwing onder de titel: ‘Scholen voor het leven / Kleine didactiek van de hoop in 7 stappen'. Niet zonder trots maakte hij onlangs melding van het heugelijke nieuws dat hij met dit werk de Langeveldprijs 2012 heeft gewonnen.
Met deze prijs wil de Martinus J. Langeveld Stichting, - in samenwerking met de faculteit Sociale Wetenschappen van de Universiteit Utrecht, het boek dat het thema van opvoeding, onderwijs en ontwikkeling met betrekking tot kinderen en jeugdigen op de meest inspirerende manier aan de orde stelt, extra onder de aandacht brengen.
De redactie van de Vakdidactiek Verwonderen & Ontdekken feliciteert prof. Roebben van harte met het behalen van de Langeveldprijs 2012. Roebben's onderwijsbeschouwing brengt onderwijsgevenden terug bij de essentie, of beter gezegd: bij het kloppend hart van het onderwijs.

 

Bert Roebben publiceerde de afgelopen jaren volgende monografieën:

  • Scholen voor het leven. Kleine didactiek van de hoop in zeven stappen, Leuven 2011.
  • Godsdienstpedagogiek van de hoop. Grondlijnen voor religieuze vorming, Leuven 3e druk 2012.
  • Religionspädagogik der Hoffnung. Grundlinien religiöser Bildung in der Spätmoderne, Berlin 2011.
  • De speelruimte van het geloof. Getuigenis van een theoloog, Leuven 2009.
  • Seeking Sense in the City. European Perspectives on Religious Education, Berlin 2009.
  • Bewogenheid in beweging. Een visie op de spiritualiteit van een christelijke school, Brüssel, 2003.
  • Een tijd van opvoeden. Moraalpedagogiek in christelijk perspectief, Leuven, Acco, 1995.

>>> Lees meer over ‘Scholen voor het leven'

 

 


 

KINDERTHEOLOGISCHE CONFERENTIE LOCCUM 2012

Oberthür over ‘theologische zienswijzen van kinderen'

 

Een van de keynote speakers op de kindertheologische conferentie 2012 in Loccum was Rainer Oberthür. Op de site V&O hebben we zijn naam reeds vaker vermeld. En niet zonder reden. Hij was de eerste die vanuit de alledaagse onderwijspraktijk beschrijvingen over reële kindertheologische leeromgevingen publiceerde (1995, 1998). Tien jaar later zouden zijn publicaties en het achterliggende concept (het model Elementariseren) de nodige inspiratie opleveren voor de vakdidactiek Verwonderen & Ontdekken.

Rainer Oberthur J. G. Valstar 2012.jpg [1]
Bij zijn presentatie ging Oberthür in op verrassende godsdienstige verbeeldingen die kinderen er op na houden, - wanneer zij tenminste de speelruimte krijgen om op symbolische manieren hun gedachten over God onder woorden te brengen. Dat vraagt volgens Oberthür van de kant van onderwijsgevenden om de nodige impulsen via teksten en beelden die kinderen te denken geven. Een exemplarisch voorbeeld is de uitgave van de door Oberthür ontworpen 88 symbolische en verhalende incentieven (Die Symbol-Kartei, 2012). Het werk berust op een drietal samenhangende principes, te weten: elementaire theologische inhouden, kindertheologische communicatie en daarmee sporende didactische overwegingen.
Wie nog mocht twijfelen aan het vermogen van kinderen om op hun eigen manier te filosoferen en te theologiseren, werd door de praktijkverhalen van Rainer Oberthür definitief op andere gedachten gebracht. Bijvoorbeeld naar aanleiding van wat de tienjarige Paula bij haar symbolische tekening van God schreef: "God is groot en ik ben klein. Een stukje van God is in mij. En een stukje van mij is in God. Een lange weg verbindt ons met elkaar. God wijst mijn weg. En ik ben een stukje van God. En alle andere mensen die in God geloven, ook".

 

Blijkens de voorbeelden uit de onderwijspraktijk van Rainer Oberthür is Paula met haar opmerkelijke statement bepaald niet de enige die bijzondere uitspraken over God doet.

 

Oberthür over ‘theologiseren voor kinderen' - het thema van de conferentie in Loccum: ‘We moeten vermijden dat kinderen een theologie wordt opgedrongen. Maar anderzijds hebben zij telkens weer een referentiekader met theologische noties en perspectieven nodig. Daarmee kunnen zij op een open wijze zichzelf ter sprake brengen en over zichzelf en anderen nadenken. Dat geldt eveneens wanneer het gaat om theologische vragen, gedachten en zienswijzen die kinderen er op na houden.

  • Oberthür, R. (1995) Kinder und die großen Fragen. Ein Praxisbuch für den Religionsunterricht unter Mitarbeit von Alois Mayer. München.

  • Oberthür, R. (1998) Kinder fragen nach Leid und Gott. Lernen mit der Bibel im Religionsunterricht (Unter Mitarbeit von Alois Mayer). München.

  • Oberthür, R. (2000) Die Seele ist eine Sonne. Was Kinder über Gott und die Welt wissen. München.

  • Oberthür, R. (2012) Die Symbol-Kartei - 88 Symbol- und Erzählbilder für Religionsunterricht und Gruppenarbeit. Köln.

 


 

Schweitzer over ‘Theologiseren voor kinderen'

Prof. Schweitzer Loccum 2012.jpg

Prof. Schweitzer begon zijn bijdrage met een uiteenzetting over zijn drievoudige benadering van theologiseren van, met en voor kinderen. Na een schets van de drie bijbehorende perspectieven ging hij aansluitend nader in op de aard, de inhoud en de criteria ten aanzien van Theologiseren voor kinderen. Hieronder geven we een beknopte impressie.

Perspectief 1: Theologiseren van kinderen

Onder het theologiseren van kinderen dienen we de door kinderen zelf ter sprake gebrachte gedachten en opvattingen te verstaan. Essentieel is volgens Schweitzer de verkenning van achterliggende manieren van denken over religieuze en godsdienstige voorstellingen, zoals die bij kinderen zelf leven en zoals zij die bij anderen tegenkomen.

Perspectief 2: Theologiseren met kinderen

Bij theologiseren met kinderen gaat het om de dialogische uitwisseling van gedachten over levensvragen met een bepaalde theologische dimensie. De uitwisseling van gedachten vindt gewoonlijk voornamelijk plaats door middel van gesprekken. De uitwisseling kan volgens Schweitzer overigens net zo goed vorm en inhoud krijgen langs de weg van uiteenlopende creatieve activiteiten met behulp waarvan kinderen hun opvattingen op andere wijzen tot uitdrukking kunnen brengen.

Perspectief 3: Theologiseren voor kinderen

Bij theologiseren voor kinderen is de focus van de onderwijsgevende gericht op inspirerende vakinhoudelijke impulsen of incentieven die op een ontwikkelingsgerichte wijze het eigen theologische nadenken van kinderen kunnen bevorderen en ondersteunen. Theologiseren voor kinderen kan volgens Schweitzer in het bijzonder gestalte krijgen via een aanbod van relevante verhalen en beeldende voorstellingen die kinderen te denken geven. Het nadenken over de betekenis van ervaringen, voorstellingen en religieuze of godsdienstige praktijken impliceert dat de onderwijsgevende bij de voorbereiding van de praktijk van het theologiseren zich telkens opnieuw de vraag stelt naar wat voor kinderen in de context van hun leefsituatie werkelijk relevant en toegankelijk is. Tegelijkertijd dient de onderwijsgevende zichzelf af te vragen welke nieuwe vakspecifieke kennis en inzichten mogelijkerwijze op een elementaire en exemplarische wijze kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van kinderen.

 

>>> lees verder

 

 


 

Vakinhoudelijke deskundigheid

RPI Loccum 2012.jpg

Expertbijeenkomst Kindertheologie 2012 in Loccum

In de tweede week van september 2012 vindt in het Duitse Godsdienstpedagogisch Instituut van Loccum de tiende conferentie van het Netwerk Kindertheologie plaats. Daaraan zullen vermaarde topexperts, zoals Anton Bucher, Rainer Oberthür en Friedrich Schweitzer bijdragen leveren. De thematiek van deze bijzondere conferentie is speciaal gericht op één van de drie V&O Toolbox 2. Elementarization - Triple entry. ...samenhangende benaderingen bij het voeren van theologische gesprekken met kinderen, te weten: theologiseren voor kinderen. De twee complementaire benaderingen: theologiseren van kinderen en theologiseren met kinderen (zie het bijgaande aanklikbare schema voor een vergroting), en de bijbehorende beroepsrollen hebben de afgelopen jaren langdurig in het brandpunt van de wetenschappelijke belangstelling gestaan. En dat heeft de nodige nieuwe inzichten en praktijken opgeleverd.

Inmiddels verschuift de belangstelling van onderzoekers in toenemende mate naar de niet eenvoudige vraag op welke symmetrische en asymmetrische wijzen onderwijsgevenden hun vakinhoudelijke deskundigheid op een verantwoorde manier ter sprake kunnen brengen. Zo heeft de kindertheologische specialist Gerhard Büttner er bijvoorbeeld al op gewezen dat de omgang met kindervragen en de daarmee corresponderende beroepsrol van de onderwijsgevenden bij elk van de drie benaderingen telkens anders van aard is.

Het valt te verwachten dat de komende conferentie over het deelaspect theologiseren voor kinderen op termijn zal resulteren in een finale upgrade van het model van de kindertheologische drieslag. Voor de tiende (besloten) kindertheologische conferentie in Loccum bestaat veel belangstelling. De V&O-redactie zal na afloop van de veelbelovende expertbijeenkomst in deze V&O-rubriek verslag doen van haar bevindingen.

 


 

De Sjoel van Elburg als leeromgeving

In deze rubriek attenderen we op het verbouwde Museum Sjoel in Elburg. Het werd onlangs door prinses Maxima onder grote publieke belangstelling geopend.  Het museum dat in 2010 zowaar werd uitgeroepen tot het beste kleine museum van Nederland, biedt educatieve programma's voor verschillende Prinses Maxima opent Joods Museum in Elburg.jpg ...doelgroepen, waaronder die van leerlingen uit het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs. Wie zich afvraagt hoe de geschiedenis van de Joodse gemeenschap en elementaire aspecten van de Joodse cultuur voor leerlingen anno nu toegankelijk kunnen worden, vindt in de Sjoel van Elburg inspirerende antwoorden.

De introductievideo geeft de bezoekers bij binnenkomst al een boeiend referentiekader. De nieuwe museumzaal is ingericht als een eigentijdse leeromgeving en voorzien van de nodige multimedia. Centraal staat een educatieve maquette van de synagoge (schaal 1:10) met negen monitoren die de nodige achtergrondinformatie bieden. Daaromheen staan panelen met levensverhalen en videofragmenten over de acht families die aan het begin van de vorige eeuw in Elburg woonden. Langs de muren van het museum staan grote vitrines die betrekking hebben op de Joodse levensloop en feestdagen. De tentoongestelde objecten en toelichtingen geven al met al een interessante impressie van elementaire thema's uit het Joodse leven.

 

Na het bezoek aan de Sjoel is de stadswandeling door ‘Joods Elburg' Digitaal programma over de Joodse begraafplaats ...zondermeer een bijzondere ervaring. De huizen waar ooit Joodse gezinnen woonden zijn voorzien van een kleine Davidster. Een bezoek aan de Joodse begraafplaats maakt deel uit van de stadswandeling. De verhalen van de gids vallen na het voorafgaande bezoek aan het museum op hun plaats. De rondleiding door het oude vestingstadje confronteert ons met de realiteit van de recente geschiedenis en geeft gaandeweg veel te denken. Kortom: het bezoek aan de Sjoel van Elburg is de moeite waard. Zeker voor aankomende leraren basisonderwijs.

 

 

 


 

 

De kwaliteit van Religious Education

Begin dit jaar werden de resultaten bekend van het meest uitgebreide Does RE Work.jpgonderzoek dat ooit werd gehouden naar de kwaliteit van RE in het secundair onderwijs van het Verenigd Koninkrijk. Het met 365.326 pond gesubsidieerde onderzoeksproject vond plaats onder leiding van prof. James Conroy, hoogleraar aan de Universiteit van Glasgow. 
Aan het onderzoek, dat uitging van de vraagstelling: ‘Does Religious Education work?' werd door 24 van de bijna 150 aangezochte scholen meegewerkt. Enerzijds wordt in de eindrapportage gewezen op ‘good practices'. Maar het totaalbeeld roept vragen op. Religious Education draagt over het geheel genomen niet bij aan een zekere geletterdheid. Leerlingen blijken voorts onwetend ten aanzien van basale religieuze en godsdienstige concepten. Het ontbreekt docenten naar hun zeggen niet alleen aan tijd en faciliteiten, maar ook aan de nodige pedagogische en vakinhoudelijke deskundigheid. Dat is geen wonder, want onder de noemer van Religious Education dienen zij zich bezig te houden met een uitermate brede range van onderwerpen. Het leerplan omvat: Religious literacy; Citizenship education; Multicultural awareness; Social cohesion; Philosophical understanding; Moral development; Understanding heritage; Sex and relationships education.
Aan het eind van zijn betoog tijdens de bijeenkomst in Whitehall (februari 2012) maakte prof. Conroy de opmerking: 'What is happening to RE in our schools is a scandal for which we will have to pay a high price in years to come'. Waarvan acte. Meeromvattende onderzoeksgegevens ten aanzien van het primair onderwijs zijn ons niet bekend.

 


 

Nieuw multimediaal project

In deze bijdrage attenderen we op een nieuw project onder de werktitel: Kinderen & Spiritualiteit / Kindertheologisch leren kijken. Het project is gericht op leraren basisonderwijs, Pabo-studenten, lerarenopleiders, auteurs van schoolmethoden en anderen die op de een of andere manier geïnteresseerd zijn in de vernieuwing van het godsdienstonderwijs in de basisschool. De uitgangspunten van het project zijn ontleend aan de opbrengsten van internationaal wetenschappelijk onderzoek naar de kwaliteit van kindertheologische praktijken in het primair onderwijs.
Het project zal resulteren in (1) de uitgave van een educatieve Dvd met didactische arrangementen die corresponderen met verschillende video-registraties in diverse basisscholen. Tevens wordt voorzien in (2) een bijbehorende complementaire kindertheologische publicatie die als oriënteringsbasis en inspiratiebron kan dienen voor de reguliere onderwijspraktijk.
De tweevoudige productie wordt gerealiseerd in nauwe samenwerking met leerkrachten basisonderwijs, onderzoekers, lerarenopleiders, lectoren basisonderwijs en onderwijsinspecteurs, respectievelijk uit Nederland en Vlaanderen. De publicatie Kinderen & Spiritualiteit / Kindertheologisch leren kijken, zal in het voorjaar van 2013 door Kwintessens worden uitgebracht.

 

>>> meer informatie



Nieuwe module Godsdienstige Vorming Openbaar Basisonderwijs

Professionaliseringstraject

In Nederland kiezen ouders voor een bijzondere school die past bij hun geloof of levensovertuiging, of voor de openbare school. Het recht op godsdienstonderwijs Video GVO.jpgof humanistisch vormingsonderwijs op de openbare lagere school bestaat al sinds 1857. In september 2012 starten vier hogescholen gezamenlijk met een nieuwe module Godsdienstige Vorming Openbaar Basisonderwijs (PCGVO). De module wordt verzorgd door Driestar Hogeschool, InHolland, Windesheim en de Christelijke Hogeschool Ede. De module kan in Utrecht worden gevolgd. In het openbaar basisonderwijs kunnen ouders kunnen er zelf voor kiezen of ze hun kind aanmelden voor PCGVO, of bijvoorbeeld voor humanistisch of islamitisch vormingsonderwijs. Tot nu toe werd dit onderwijs veelal verzorgd op vrijwillige basis.

Om het GVO-onderwijs verder te professionaliseren heeft de overheid in 2010 besloten dat docenten GVO moeten voldoen aan de criteria van de wet ‘Beroepen in het onderwijs' (BIO). Daarnaast is een professionaliseringstraject in gang gezet. Sluitstuk van dit traject is de bouw van een onderwijsmodule die opleidt tot competente docenten GVO.

In Utrecht

Sinds afgelopen jaar wordt een dergelijke module reeds aangeboden in het noorden van het land vanuit de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden en de Pabo Assen. Vanaf september 2012 start de opleiding nu dus ook in Utrecht. "Ik ben blij, dat er nu ook in het midden van het land aanbod is op dit terrein", zegt Erna de Goede, coördinator van de werkgeversorganisatie PCGVO.

Doelgroep

De module is toegankelijk voor huidige docenten GVO en voor studenten en afgestudeerden van de opleidingen Pabo, Godsdienst Pastoraal Werk en Leraar Godsdienst en Levensbeschouwing.
De verwachting is, dat de komende jaren veel van de huidige docenten vanwege hun leeftijd zullen stoppen met dit werk. De nieuwe generatie docenten GVO wordt verplicht om de module te volgen.

Informatieavond

Op 22 mei is er in Utrecht een informatieavond voor belangstellenden. Dit zal zijn in het gebouw van Windesheim, Moezeldreef 400 in Utrecht. Inschrijving voor deze onderwijsmodule is mogelijk tot 1 juni 2012. Meer informatie is te vinden op de site www.pcgvo.nl.

 


 

 

Impressie studiedag ‘Theologiseren met jongeren' in Mechelen

Wat een decennium geleden als Theologiseren met Kinderen (TmK) begon, is inmiddels in Europa uitgegroeid tot een belangrijk vernieuwingsparadigma in het Docent Peter De Burghgraeve.JPGbasisonderwijs. Theologiseren met Kinderen krijgt thans in het secundair onderwijs een vervolg via de benadering van Theologiseren met Jongeren (TmJ). Hoewel de principia van de twee benaderingen conceptueel bekeken met elkaar sporen, vraagt de doelgroep van jongeren begrijpelijker wijze om een eigen godsdienstpedagogische en -didactische inkleuring. Om die reden is er naast het Europese Netwerk Kindertheologie (2005) een Netwerk Jongerentheologie (2009) opgericht. Naar aanleiding van de Internationale Conferentie Kindertheologie aan de PThU Kampen (2011) namen de Belgische onderwijsinspecteurs Jos Van Rompay en Marleen Willems het initiatief tot een studiedag voor godsdienstdocenten secundair onderwijs over Theologiseren met de doelgroep van Jongeren. Daarmee is een aanzet gegeven tot een nieuwe ontwikkeling. Gaande de studiedag in Mechelen werd duidelijk dat de Vlaamse collega's zich geïnspireerd voelen en zich ook uitgedaagd weten om zelf met de aanpak van Jongerentheologie aan de slag te gaan.
De kernredacteuren van de vakdidactiek Verwonderen & Ontdekken waren aanwezig bij de primeur van Theologiseren met Jongeren in Mechelen. Henk Kuindersma geeft hieronder een impressie.

>>> lees verder

 

 


 

‘Kinderen en jongeren willen over God praten'

Kinderen en jongeren hebben zo hun eigen ideeën over God. Die kunnen per Prof. dr. Petra Freudenberger - Lötz.jpgleeftijdsfase verschillen. Tijdens het veertiende Europese Theologische Congres aan de Universiteit van Zürich ging de godsdienstpedagoge prof. Petra Freudenberger - Lötz nader in op ontwikkelingen die kinderen en jongeren in het domein van godsdienst en religie doormaken. Zij legde tevens de vinger bij het heikele aspect van de godsdienstpedagogische communicatie. Prof. Freudenberger - Lötz stelde dat kinderen graag op een open manier over God willen praten en discussiëren. Maar dat het hen opvallend genoeg vaak ontbreekt aan goede gesprekspartners. Datzelfde gemis aan gesprekpartners signaleerde zij bij de communicatie met jongeren. Dit gemis beschouwt zij als een van de belangrijkste actuele uitdagingen voor de godsdienstpedagogiek. Hieronder een Nederlandse samenvatting van haar kindertheologische bijdrage aan het congres in Zürich.

Meer ruimte

"Wanneer we de opvattingen anno nu vergelijken met die van vorige generaties, Logo Universität Zürich.jpgkomen we het beeld van een straffende God tegenwoordig nauwelijks meer tegen", zegt Freudenberger - Lötz. Zij baseert haar uitspraken op empirische studies naar voorstellingen van kinderen en jongeren ten aanzien van de hemel en God, uitgevoerd door godsdienstpedagogische instituten in Karlsruhe en Kassel. Naar haar mening zou er in de alledaagse communicatie met kinderen en jongeren meer ruimte moeten zijn voor gesprekken over God. Maar dat blijkt bepaald niet altijd vanzelfsprekend en evenmin eenvoudig. Als God ter sprake komt, voelen volwassenen zich vaak overvraagd. Zij zijn ook geneigd om hoogst voorzichtig op vragen te reageren. Terwijl kinderen en jongeren op hun beurt op een onbevangen wijze over God kunnen spreken. En dat kan al op heel jeugdige leeftijd gebeuren. Dat wordt bijvoorbeeld duidelijk in de volgende situatie.

‘Huis van God'

Het jongetje Kaj (3 jaar) wijst op een hem onbekend voorwerp en vraagt zijn moeder:" Wat is dat?" Zijn moeder:" Dat is een etui voor mijn bril. " Kaj: "Waarom?" Moeder: "Daar kan mijn bril in als ik ‘m niet draag. Het is een huis voor de bril." Kaj: "En wat is het huis voor de auto?" Zijn broertje Marvin (5 jaar) roept een beetje geïrriteerd: " De garage!" Kaj: "En wat is dan het huis van God?" Moeder: "Dat is een moeilijke vraag die ik niet zo gauw kan beantwoorden." Marvin roept: "Ik weet het: de mensen zijn het huis van God!"

Exemplarisch

Freudenberger - Lötz gaf tijdens haar optreden aan de universiteit van Zürich een illustratie van de religieuze ontwikkeling van de kinderjaren naar de jeugdtijd. Ze deed dat aan de hand van het meisje Clara.
Als meisje van vier ziet Clara de wereld in drie etages. Beneden staan de mensen, de huizen en de bomen. Daarboven de zon, de maan en de sterren. En Vragen van kinderen... Congres Universität ...daarboven de hemel als woonplaats van God. Freudenberger - Lötz: "Dit mythische, archaïsche wereldbeeld is vergelijkbaar met dat van de eerste beschavingen."

Een jaar later tekent Clara de persoon van God als een wezen met grote ogen, zodat hij alle mensen kan zien. En met grote oren, zodat hij iedereen kan horen. En met veel monden, zodat hij met alle mensen kan praten. In een andere tekening stelt zij God als een vrouw voor. Bij die tekening zegt ze: "God is als een moeder."

Vragen

Anders dan in de eerdere fasen het geval is, ontwikkelen kinderen op de leeftijd van 9 tot 10 jaar een hybride wereldbeeld. Ze stellen zich God niet meer voor als zwevend op een wolk. Wel veronderstellen zij dat God ergens is. Of zij leggen de nodige twijfels aan de dag. Hetgeen vaak onder woorden wordt gebracht met de vraag: "Als ik God niet kan ervaren, hoe weet ik dan dat hij bestaat?"
Vooral in deze leeftijdsfase is het volgens Freudenberger- Lötz van belang, dat leerkrachten, ouders of andere verzorgers / opvoeders, de moeite nemen om met kinderen een dialoog aan te gaan over de grote vragen van het leven. Dat vergt in iedere geval van de kant van onderwijsgevenden dat zij zich leren te bekwamen in het voeren van theologische gesprekken.

Uitdaging

In de fase van de puberteit is bij jongeren een splitsing waar te nemen als het gaat om de benaderingen van de wereld en de voorstelling van God. Zo zijn er jongeren die voor een natuurwetenschappelijke zienswijze op de wereld kiezen, terwijl anderen hun opkomende twijfels en vragen daarentegen als een mogelijkheid zien om zich verder te ontwikkelen. In die lijn schrijft Clara als 13-jarige: "OK, ik denk dat God bestaat. Ook als dat niet wetenschappelijk te bewijzen valt. En ja, het is toch helemaal niet verkeerd als je vragen hebt?"
Professor Freudenberger - Lötz merkt op: "Ook wanneer natuurwetenschappelijke zienswijzen in de puberteit de overhand hebben, wil dat niet zeggen dat jongeren eenvoudigweg ongeïnteresseerd zouden zijn in religieuze en godsdienstige thema's. Helaas ontbreekt het echter in de regel aan gesprekspartners die aan hun vragen recht doen. Daar ligt een van de belangrijkste uitdagingen voor de godsdienstpedagogiek."

Bron: UHZ News


VLAAMS-NEDERLANDSE CONFERENTIE OVER IDENTITEIT / OKTOBER 2011

De plurale samenleving als uitdaging

Onlangs organiseerden het Vlaams Verbond van Katholieke Hogescholen Conferentie Utopisch Pluralisme 2011.jpg(VVKHO) en de Besturenraad, centrum voor christelijk onderwijs in Nederland, een identiteitsconferentie onder de titel Perspectieven voor een utopisch pluralisme. De conferentie stond volgens de aankondiging in het teken van de vraag ‘of christelijke en katholieke instellingen voor hoger onderwijs en mbo te midden van het pluralisme van vandaag een expliciete droom hebben die richting geeft aan het onderwijs en de vorming van jongeren.' Komt God daarin ter sprake? Is die droom te duiden als een utopie? Hoe kan die droom gestalte krijgen? Welke kansen en grenzen zijn er aan het verwezenlijken van deze positieve toekomst? Kunnen we hierbij inspiratie vinden in een ‘utopisch pluralisme'?

 

Op de website van de Besturenraad is een kort verslag te vinden. We nemen hieronder enkele intrigerende statements over van prof. Boeve (Leuven) en prof. Kennedy (Amsterdam). Aanvullend volgt nog enige informatie over hun profiel. Verder blijven we uiteraard nieuwsgierig hoe de organiserende organisaties de inbreng van beide keynote speakers op termijn in realistische en spraakmakende onderwijspraktijken zullen vertalen.

‘Ook in plurale setting moet christelijk onderwijs christenen vormen'

Christelijke onderwijsinstellingen moeten meer aandacht hebben voor het voorbereiden van studenten en leerlingen op het leven als christen in de samenleving, hoe pluriform ze ook zijn. Dat pleidooi hield de Amerikaans-Nederlandse historicus prof. dr. James Kennedy tijdens de Identiteitsconferentie voor bestuurders en leidinggevenden in het hoger onderwijs en mbo.

Creatieve minderheid

Prof. dr. Kennedy UVA.JPGProf. dr. Kennedy constateerde dat het christelijk onderwijs in de afgelopen decennia "hoofdsponsor van religieus pluralisme" is geworden. Daarbij is het specifieke van het christelijke verhaal volgens hem op de achtergrond geraakt.
Kennedy ziet toekomst in christelijk onderwijs dat de christelijke traditie als "creatieve minderheid" met spraakmakende praktijken en in een kritisch gesprek met de samenleving naar voren weet te brengen. Christelijke onderwijsinstellingen moeten daarbij ook christelijke studenten en leerlingen weten te voeden met een verdiepend aanbod dat hen helpt zich voor te bereiden op het leven als christen in een pluriforme samenleving.


Christelijke droom

Prof. dr. Boeve KUL.JPGDe Vlaamse theoloog prof. dr. Lieven Boeve brak een lans voor christelijk geïnspireerd onderwijs dat een geloofwaardig alternatief biedt voor actief pluralistisch onderwijs aan de ene kant en exclusief confessioneel onderwijs aan de andere kant.
Zo'n alternatief kan volgens hem te midden van het pluralisme van vandaag uitgaan van "een christelijke droom die wakker houdt". Elementen van die droom zijn onder meer de vraag ‘wat heb jij gedaan voor de minsten van de mensen' die Jezus oproept in Matteüs 25, en het getuigen van Gods liefde voor deze wereld. (Zie ook de bestseller: ‘Biecht van kardinaal' van de franse auteur Olivier Le Gendre).

 

 

>>> Meer over de sprekers


CONFERENTIE RPI LOCCUM / SEPTEMBER 2011

Nieuw perspectief: Theologiseren met jongeren

De godsdienstpedagogische innovatie onder de noemer Theologiseren met kinderen heeft het afgelopen decennium een opmerkelijke ontwikkeling doorgemaakt. Dat moge alleen al duidelijk zijn uit de sinds 2002 gepubliceerde serie van 14 kindertheologische jaarboeken.
Wie de berichten op deze site met enige regelmaat heeft gevolgd, zal de initiatieven om te komen tot een soortgelijke benadering onder de noemer van Theologiseren met jongeren (TMJ) niet zijn ontgaan. We denken dan met name aan de innovatieve activiteiten die al enige tijd door prof. Petra Freudenberger-Lötz en haar medewerkers / studenten worden ondernomen in de Lernwerkstatt Religion van de Universiteit van Kassel.

 

 Petra Freudenberger en drie studenten.jpg

 

Maar ook elders staat de optie van TMJ inmiddels prominent op de godsdienstpedagogische agenda. Dat werd onder andere duidelijk uit de indrukwekkende internationale verkenning van prof. Bert Roebben (Dortmund), die hij onlangs gaf tijdens de eerste conferentie over theologiseren met jongeren (RPI Loccum / september 2011).

Diverse visies

In Loccum presenteerden in totaal dertien sprekers vanuit diverse invalshoeken hun zeer uiteenlopende bijdragen. Naast Bert Roebben gaven de hoogleraren Thomas Schlag (Zürich), Martin Rothgangel (Wenen), Michael Meyer-Blanck (Bonn), Hildrun Kessler (Berlijn), Veit-J. Dieterich (Ludwigsburg), Petra Freudenberger-Lötz (Kassel) met drie van haar veelbelovende studenten, te weten: Stephanie Görk, Karina Möller en Katharina Ochs, en de onderzoekers Katharina Kammeyer (Dortmund), Eva-Maria Stögbauer (Regensburg), en last but not least: de schrijfster Christiane Tiel (Leipzig) hun visies op de godsdienstpedagogische communicatie met jongeren. Als gespreksleiders tijdens de conferentie in Loccum fungeerden achtereenvolgens prof. Friedhelm Kraft (Rector van het RPI Loccum) en prof. Martin Schreiner (Hildesheim).

Twee lijnen

De resultaten van de zeer veel omvattende sessies, waaraan ruim veertig belangstellenden uit zes landen deelnamen, laten vooralsnog nog even op zich wachten. Zij zullen het komende jaar worden gepubliceerd in de eerste uitgave van een nieuwe reeks jaarboeken over jongerentheologie. Deze reeks zal bij Calwer Verlag verschijnen, - als tweede nieuwe lijn naast de reeds eerder genoemde kindertheologische jaarboeken. Kortom: vanaf heden gaat het internationale onderzoek naar de religieuze ontwikkeling gelijktijdig verder op twee van elkaar te onderscheiden sporen, te weten: de theologie van kinderen en de theologie van jongeren. Afgaande op de bijdragen van de verschillende sprekers komen we nu al tot de volgende conclusie. De beide benaderingen vertonen op voorhand in ieder geval drie basale overeenkomsten. 1) De leerlingen zijn per definitie het subject van hun eigen leerproces. En wel zodanig dat zij overeenkomstig hun levensfase de nodige speelruimte krijgen voor hun individuele en persoonlijke toe-eigening van relevante levensbetekenissen. 2) De onderwijsinhouden hebben als zodanig op de een of andere wijze heel direct betrekking op urgente levensvragen en vereiste competenties om te komen tot een verantwoorde, dat wil zeggen: een kritische manier van godsdienstige zingeving , en 3) de beoogde inhouden van het leerproces zijn primair van theologische aard en inspireren als zodanig tot geheel nieuwe en hoogst verassende zienswijzen op het menselijke bestaan en overeenkomstige nieuwe uitdagende manieren van handelen.

Resumerend

Het onderscheid tussen TMK en TMJ is kortweg gezegd vooral gelegen in de toenemende complexiteit van vier van de zes componenten van het Nederlandse model Elementariseren, te weten: elementaire ervaringen, elementaire toegangen, elementaire leeractiviteiten en incentieven & media. Zie de vakdidactiek Verwonderen & Ontdekken blz. 114 en verder. De basale aspecten van elementaire structuren / contexten en levensbetekenissen fungeren naar het zich vooralsnog laat aanzien bij beide benaderingen als fundamentele eyeopeners.

Tenslotte

Wie zich nader wil verdiepen in uitgangspunten van de nieuwe theologische communicatie met de doelgroep van jongeren, verwijzen we naar de onlangs door Thomas Schlag en Friedrich Schweitzer verzorgde uitgave onder de titel: Brauchen Jugendliche Theologie? Jugendtheologie als Herausforderung und didaktische Perspektive. Daarin wordt onder andere een verhelderende onderscheid gemaakt tussen impliciete - / persoonlijke - / en expliciete theologie. Hot items voor TMJ zijn naar de opvatting van de auteurs o.a. divergente opvattingen / preconcepten ten aanzien van kwesties als de theodicee, de eschatologie, de kerk en godsvoorstellingen. Daaraan valt nog nadrukkelijker de problematiek van de monocultuur van het natuurwetenschappelijk denken toe te voegen (het leren verklaren), waardoor relevante geesteswetenschappelijke benaderingen (het leren verstaan) onder de tafel vallen. Zie ook op deze site de voorpublicatie van de bijdrage van Valstar & Kuindersma aan de eerste Internationale Bundel Kindertheologie (Loccum 2011).

 

Literatuur:

  • Thomas Schlag & Friedrich Schweitzer: Brauchen Jugendliche Theologie? Jugendtheologie als Herausforderung und didaktische Perspektive. Neukirchener Verlag 2011.
  • Friedrich Schweitzer: Kindertheologie und Elementarisierung. Wie religiöses Lernen mit Kindern gelingen kann. Guetersloher Verlagshaus, 2011.

 

 

 


 

 

 

CONFERENTIE PThU KAMPEN / APRIL 2011

Prachtige kindertheologische dagen in Kampen

Helaas, ze zijn alweer voorbij: de twee kindertheologische conferenties die zich in een tijdsbestek van vier dagen aan de PThU hebben afgespeeld. De organisatoren Open Studiedag FMK-TMK PThU.jpg

kijken met veel genoegen terug op het gebeuren in Kampen, waaraan wetenschappers uit acht landen deelnamen. Met de afsluitende open studiedag trad het Europese netwerk Kindertheologie voor het eerst met een bijeenkomst voor een breed publiek naar buiten. Dat zich voor de open studiedag zowaar twee keer zoveel deelnemers zouden aanmelden dan verwacht, was natuurlijk een plezierige verrassing. Vertegenwoordigers van uiteenlopende organisaties waren aanwezig. En tevens een zeer gemêleerd gezelschap, bestaande uit Pabo-docenten, predikanten, jeugdwerkers, kerkelijk werkers, Identiteitsbegeleiders van het katholiek onderwijs, onderwijsgevenden, studenten en andere belangstellenden. Gelet op de waarderende reacties, ligt het in de lijn van de verwachting dat bij de volgende grootscheepse internationale sessie in Oslo (2013) eveneens een oriënterende open studiedag zal worden georganiseerd. Dan voor geïnteresseerden uit de Scandinavische landen.

En verder...

Om te beginnen: de opbrengst van de internationale expertconferentie aan de PThU Kampen en de annexe workshops van de open studiedag zullen per 2012 door het RPI Loccum in een Engelstalige bundel worden gepubliceerd. Daartoe is een redactionele commissie ingesteld. Ondertussen gaan de reguliere activiteiten van het Netzwerk Kindertheologie verder. Zo vindt al in september 2011 een driedaagse conferentie plaats over het nieuwe perspectief van: Theologiseren met jongeren. Aan deze conferentie die door prof. Friedhelm Kraft, de Rector van het RPI Loccum, wordt georganiseerd, zullen 10 deskundigen inhoudelijke bijdragen leveren. Om er twee te noemen: prof. Petra Freudenberger - Lötz brengt verslag uit van haar onderzoek naar Theologische gesprekken met jongeren. En prof. Bert Roebben zal vanuit een internationaal perspectief zijn licht laten schijnen over de optie van Theologiseren met jongeren in de setting van het onderwijs en de kerkelijk gemeente. Tenslotte: Conferentie PThU Gesprek met Guy Rainotte.jpgTheologiseren met kinderen en jongeren mag dan een even verrassende als veelbelovende benadering zijn, voor de bijkomende noodzakelijke transformatie van gangbare praktijken naar nieuwe krachtige leeromgevingen hebben de werkers in het onderwijsveld (en het opleidingsonderwijs!) een adequaat handboek, of beter gezegd: een praktische gereedschapskist nodig. Tijdens de conferentie in Kampen werd duidelijk dat die uitdaging in het Duitse taalgebied reeds is onderkend en daadwerkelijk zal worden opgepakt. De vraag naar een dergelijke gereedschapskist ligt inmiddels ook bij Nederlandse en Belgische kindertheologen op tafel. Zeker na de presentatie van de Franstalige DVD: ‘Dieu ? La parole aux enfants. Pédagogie pour une spiritualité en mouvement', van de (Franstalige) Belgische onderwijsinspecteur en maker van educatieve films: Guy Rainotte (zie de V&O-rubriek: Interessante publicaties).

Impressie van Taco Visser

De Besturenraad participeerde in de persoon van collega Taco Visser aan de internationale conferentie. Hij plaatste in de digitale Nieuwsbrief van zijn organisatie een impressie, die wij hieronder overnemen.

 


>>> Lees meer


Grote belangstelling voor kindertheologische conferenties

Tot voor kort was kindertheologie in Nederland een betrekkelijk onbekend Kindertheologie PThU conferenties.jpgfenomeen. Het grote aantal aanmeldingen dat inmiddels is binnengekomen voor de open studiedag aan de PThU te Kampen op 7 april 2011 maakt duidelijk dat er voor de nieuwe benadering van de kindertheologie bij een brede doelgroep uit de Nederlandse wereld van school en kerk een toenemende belangstelling bestaat. Om daaraan tegemoet te komen hebben de organisatoren besloten om de inmiddels overschreden limiet van 50 naar maximaal 70 deelnemers te verhogen. Aanmeldingen dienen uiterlijk voor 22 maart plaats te vinden. De volgorde van binnenkomst is bepalend voor de deelname aan de open studiedag.
De grote belangstelling geldt eveneens voor de voorafgaande driedaagse internationale expert conferentie, die reeds geheel voltekend is. Aan de beide conferenties zullen in totaal achttien sprekers uit acht landen een inhoudelijke bijdrage leveren. Op dit moment wordt hard gewerkt aan de voorbereidingen.
De beide conferenties worden gefaciliteerd door de PThU en vallen onder de auspiciën van het Internationale Netwerk Kindertheologie. De regie van het een en ander is in handen van Henk Kuindersma (Kampen), Johan Valstar (Zwolle), Katharina Kammeyer (Dortmund), Friedhelm Kraft (Loccum) en Elzbieta Osewska (Warsaw).

  • Download hier het complete programma van de beide conferenties.


 

Open Studiedag Kindertheologie

 

TMK & FMK

Op 7 april 2011 wordt in Kampen tijdens de open studiedag aan de PThU een KAMPEN PThU Open Studiedag.jpgoriëntatie gegeven ten aanzien van Theologiseren en Filosoferen met kinderen. Op de agenda staat de kennismaking met basale uitgangspunten en praktijken. Overeenkomsten en verschillen tussen de concepten van Filosoferen met kinderen en Theologiseren met kinderen zijn een terugkerend thema. In het morgenprogramma leggen enkele kinderfilosofen en kindertheologen hun inhoudelijke en methodische kaarten op tafel. Het middagprogramma omvat een zevental workshops over diverse deelonderwerpen. De open studiedag sluit direct aan op de voorafgaande driedaagse Expert Conferentie van het Internationale Netwerk Kindertheologie. De Expert Conference gaat over: ‘Powerful Learning Environments and Theologizing & Philosophizing with Children'. Experts uit deze conferentie zijn bereid gevonden om een aantal specifieke bijdragen te leveren aan het programma van de open studiedag. Het gaat hier om de eerste kindertheologische studiedag in Nederland voor een breed publiek.

 
Godsdienstpedagogische focus

Kinderen verwonderen zich op een onbevangen wijze over het leven zoals zich dat aan hen voordoet. Zij stellen allerlei vragen. Ook grote levensvragen, zoals: ‘Wie ben ik en wie mag ik zijn?' ‘Waarom gaan mensen dood?' ‘Waar vind ik veiligheid en bescherming?' ‘Waarom zou ik anderen eerlijk moeten behandelen?' ‘Waarom geloven sommige kinderen in een andere god?' Recent onderzoek wijst uit dat kinderen niet alleen op een filosofische manier nadenken over vragen die bij hen opkomen. Zij leggen ook een uitgesproken theologische belangstelling aan de dag.

Kindertheologen zijn van mening dat de stem van kinderen gehoord dient te worden. Zij pleiten voor nieuwe godsdienstpedagogische praktijken die uitstijgen boven het misverstand dat het in de godsdienstige opvoeding zou gaan om het doorgeven van kant-en-klare godsdienstige kennis. Voor de duidelijkheid: het gaat hen niet om het aanbod van een kinderlijke variant van ‘de grote-mensen-theologie'. Kindertheologen willen kinderen volledig serieus nemen en recht doen aan de theologische vragen en zienswijzen die bij hen zelf opkomen. In situaties van opvoeding en onderwijs leggen kindertheologen dan ook de godsdienstpedagogische focus bij het Theologiseren met kinderen en het ontwerp van krachtige leeromgevingen. Deze meeromvattende benadering is inmiddels een nieuw paradigma in de Europese godsdienstpedagogiek.

 

>>> Lees meer

 

 

 


 

 

Terugblik: Kinderen & Geluk

Het thema van de jaarlijkse conferentie Kindertheologie in Loccum was een schot Geluk.jpgin de roos. De dertig deelnemers raakten gaandeweg steeds meer gefascineerd. Das was geen wonder want het ieder mens streeft naar geluk in het leven. Daar kun je geen genoeg van krijgen. Maar over wat geluk dan inhoudt, bestaan evenveel meningen als er mensen zijn. Alleen al in de wereld van de klassieke oudheid komen we zo’n 300 definities van ‘geluk’ tegen. Kortom: ‘geluk’ is een containerbegrip. De betekenissen zijn cultureel bepaald. Elke cultuur kent heel eigen taal- en expressievormen om ervaringen van geluk tot uitdrukking te brengen. Om een eenvoudig voorbeeld te geven: in de Engelse taal komen we de termen Luck en Happiness tegen. Die hebben soms iets met elkaar te maken, maar veel meer ook niet.

 

Geluk waarnemen

Na de eerste begripsbepalingen kwam de vraag op tafel hoe kinderen op hun eigen wijze geluk waarnemen. Om verder de diepte in te gaan werden in de opeenvolgende sessies uiteenlopende pedagogisch-didactische en theologische opties ter sprake gebracht. Veelal vanuit de setting van concrete situaties van opvoeding en onderwijs. Bijvoorbeeld aan de hand van een onderzoek naar de symboolopvattingen en gelukservaringen van Tsjechische kinderen (Noemi Brava); een analyse van een thematische godsdienstlessen (Hanna Roose, Christian Butt); een verkenning van nieuwe praktijken zoals de upgrade van ‘Godly Play’ (Evamaria Simon, Martin Steinhäuser) en de didactiek van ‘Biblioloog’ (Uta Pohl – Patalong); een reflectie op korte onderwijsfilms over vragen naar geluk en ongeluk (Martin Schreiner). En uiteraard werden er vakinhoudelijke oriëntaties geboden op achterliggende theologische en godsdienstpedagogische motieven (Mirjam Schambeck, Gerhard Büttner). Tot zover deze korte terugblik. Wie kennis wil nemen van de opbrengst van de kindertheologische conferentie 2010 verwijzen we naar het negende Jahrbuch für Kindertheologie, dat het volgend jaar zal verschijnen.

 

 

 


 

 

Kinderen & Geluk

Wie zal bestrijden dat kinderen het onvoorwaardelijke recht hebben om gelukkig Conferentie Kinderen en Geluk.jpgte zijn? Niemand toch? Maar over ‘geluk’ gesproken: wat verstaan kinderen daar eigenlijk zelf onder? En om realistisch te blijven: hoe beleven kinderen hun ervaringen van ‘ongeluk’? [Tussen haakjes: Deze vragen gelden natuurlijk net zo goed voor hun opvoeders thuis en op school.] Dat brengt ons vervolgens op belangrijke kwesties als: hoe komen dergelijke vragen in het alledaagse leven op tafel? En: wat zouden opvoeders thuis en op school vanuit het perspectief van de kindertheologie mogelijkerwijze kunnen bijdragen aan de oriëntatie van kinderen op datgene wat men eenvoudigweg pleegt samen te vatten als de vraag naar ‘de zin van het leven’?

Het zal duidelijk zijn dat, – als het er werkelijk op aankomt, geen enkele opvoeder die uitgaat van een godsdienstige traditie zich aan een godsdienstpedagogische oriëntatie kan onttrekken.

Conferentie Kindertheologie 2010 Loccum

De hoogst fascinerende kwestie van geluk en ongeluk is het uitgangspunt van de conferentie over Kindertheologie, die in september 2010 plaats vindt in het godsdienstpedagogisch instituut te Loccum (Duitsland). Daar zullen experts, waaronder Anton Bucher, Uta Pohl, Mirjam Schambeck, Gerhard Büttner en Mirjam Zimmermann, hun licht laten schijnen over diverse aspecten van de thematiek.

Open studiedag Kindertheologie 2011 Kampen

Voor de conferentie in Loccum bleek de aanmelding al direct na de aankondiging overweldigend te zijn. Dat gegeven laat zich opvatten als een indicatie van de kennelijke relevantie van de godsdienstpedagogische vraag naar geluk en ongeluk. Nederlandse belangstellenden die nieuwsgierig zijn naar de uitkomst van de komende conferentie in Loccum, verwijzen wij naar de open studiedag kindertheologie die op 7 april 2011 aan de PthU in Kampen zal plaats vinden. Degenen die zich nu alvast willen aanmelden voor deze open studiedag kunnen dat hier kenbaar maken. Zie ook de eerdere informatie in deze rubriek over de Internationale Conferentie Kindertheologie 2011 in Kampen.

 

 


 

Studiedag over het religieuze kinderlied

Op 2 september 2010 organiseert het Centrum voor Levensbeschouwing aan de Studiedag - Zingen met kinderen.jpgStenden hogeschool te Leeuwarden een veelbelovende studiedag over het religieuze kinderlied. Deze studiedag die staat aangekondigd onder de titel: ‘In beelden zingen’, is bedoeld voor 3e jaarstudenten Pabo, leerkrachten basisonderwijs en alle anderen die geïnteresseerd zijn in muzikale en inhoudelijke criteria voor het religieuze kinderlied. Het programma is up to date en begint met een oriënterende inleiding van Thea Endedijk – Griffioen en Henk Kuindersma. Beiden staan landelijk bekend vanwege hun toonaangevende ideeën over het religieuze kinderlied. Vanuit hun vakdomein gaan de beide inleiders in op eigentijdse muziekpedagogische en godsdienstpedagogische opvattingen ten van het zingen van geloofsliederen.

De bezoekers van de studiedag kunnen vervolgens kiezen uit een zevental uiteenlopende workshops in een viertal ronden. Daarin komen boeiende aspecten, inzichten en mogelijke liedpraktijken voor kinderen op de basisschool aan de orde. Daarbij staat telkens de vraag naar hoogwaardige kwaliteit centraal. De workshops worden gegeven door (1) Arda de Boer-van Veen, (2) Pieter Witteveen, (3) Sjoerd van der Veen, (4) Joanneke Kuipers, (5) Jaap Veenstra, (6) Jan Luth en (7) Jan Marten de Vries.

Klik hier voor meer informatie over de studiedag ‘In beelden zingen’.

 

 


 

Aanvulling Beeldbank V&O

Vanwege de toenemende vraag naar digitaal beeldmateriaal is de Rubriek 13 Beelddidactiek - detail collectie.jpgvan de Beeldbank uitgebreid met 80 nieuwe plaatjes.

In totaal zijn er nu 135 afbeeldingen geplaatst, waaronder een stripverhaal bij het verhaal van de ‘Verloren Zoon’ en een driedelige cartoon bij het onderwerp ‘zienswijzen en zijnswijzen’.

De toegevoegde afbeeldingen lenen zich bij uitstek voor de benadering van ‘Fototaal’ . Klik hier voor meer info. Zie voor enkele aanwijzingen tevens onder Praktijk en Diversen van de Rubriek Vragen.

De methode ‘Fototaal’ is naar het zich laat aanzien de meest bekende vorm van het werken met ‘Incentieven & Media’. Zie ook de Vakdidactiek Verwonderen & Ontdekken, blz. 119 – 120. De afbeeldingen kunnen, - al naar gelang de thematiek die tijdens de betreffende les aan de orde komt, worden geselecteerd en opgeslagen. Voor de toegang tot de Beeldbank is overigens de inlogcode van het boek V&O vereist. Tenslotte: de praktijk wijst uit dat onderwijsgevenden het beeldmateriaal in de regel voor vertoning opslaan in een nieuwe PowerPoint.

 

 


 

Digitale beeldmaterialen

Het Digibord begint in basisscholen een plaats te veroveren. De vraag is in Digibord - Franciscus.jpghoeverre uitgevers de markt van godsdienstonderwijs / levensbeschouwing zullen gaan bedienen. De vraag naar digitale gebruiksmaterialen neemt in ieder geval snel toe. Op deze site wordt verwezen naar beeldbanken.

Een regelrechte topper is de reeds langer bestaande Vlaamse Thomas – beeldbank.

De beeldbank V&O is onder andere gevuld met materialen rond het thema: ‘helpers en helpen’ en voorzien van achtergrondinformatie, links & tips.

De komende maand worden nieuwe items toegevoegd. Lezers van Verwonderen & Ontdekken die de beeldmaterialen van V&O willen gebruiken, vinden op het eerste blad van hun boek een inlogcode.

 

 


 

Internationale Conferentie Kindertheologie 2011

In september 2009 werd in het Religionspädagogisches Institut Loccum Snapshot Loccum 2009.jpg(Duitsland) de eerste Internationale Conferentie over Kindertheologie georganiseerd. De conferentie telde zo’n 25 deelnemers uit elf landen. Bert Roebben, thans hoogleraar aan de Universiteit van Dortmund, zorgde aan het eind van de conferentie voor een veelbelovende evaluatie. Zijn verslag en de 15 Engelstalige bijdragen van godsdienstpedagogen uit diverse landen worden onder verantwoordelijkheid van het RPI Loccum in boekvorm uitgegeven. Het Netwerk Kindertheologie heeft overigens sinds 2002 bij Calwer Verlag reeds 12 studies gepubliceerd.

 

>>> Lees meer

 

 


 

Godsdienstpedagogen vieren Lustrum

Het Nederlands Godsdienstpedagogisch Genootschap (NGPG) bestaat vijf jaar. John Hull in gesprek met Siebren Miedema op ...Dat wordt op vrijdag 28 mei gevierd met een feestelijke bijeenkomst aan de VU. ’s Morgen in het hoofdgebouw aan De Boelelaan en ’s middags in de Faculteit der Psychologie en Pedagogiek aan de Van der Boechorststraat. Het ochtendprogramma is gewijd aan de uitgave: Religious Education as Encounter, A Tribute to John M. Hull. Deze bundel is de spin-off van het symposium ter gelegenheid van het op 21 oktober 2005 door de VU aan professor John Martin Hull verleende eredoctoraat. In het middagprogramma komt o.a. de godsdienstpedagogische agenda voor de komende vijf jaar op tafel.

 

>>> Lees meer

 

 


 

‘Godsdienstles is al lang geen godsdienstles meer’

De Belgische aartsbisschop André-Joseph Léonard, vindt dat het vak godsdienst te veel op maatschappijleer lijkt. Tijdens een officiële toespraak in Godsdienstles.jpgRome uitte Monseigneur Léonard zijn bezorgdheid over de toestand van het ‘zogenaamde' godsdienstonderwijs in België. De woordvoerder van de aartsbisschop gaf een nadere toelichting: ‘Kinderen komen tegenwoordig niet meer in contact met Jezus en de christelijke boodschap, en daarmee moeten we in de godsdienstlessen rekening mee houden. Dit heeft niks met indoctrinatie te maken. Het komt erop aan om meer informatie te geven, zodat jongeren een bewuste levenskeuze kunnen maken. Zonder kennis is die keuze niet mogelijk. Ook een negatieve keuze niet.'

 

>>> Lees meer

 

 


 

 

NBV logo.jpg

Nieuwe Bijbelvertaling

De Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) verscheen al in 2004. In 2005 werd deze vertaling zowaar uitverkoren tot ‘het Boek van het Jaar’. Inmiddels zijn er al meer dan een miljoen exemplaren verkocht. Op dit moment is de NBV is een van de meest gebruikte en meest gelezen bijbelvertalingen in Nederland. Op 23 april 2010 meldde het NOS-Journaal dat de Nieuwe Bijbelvertaling, - naast de bekende Statenvertaling (1637) en de NBG-vertaling (1951), is aangewezen als officiële uitgave voor het gebruik in de protestantse kerkdiensten. Dat heeft de generale synode van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onlangs besloten. Het besluit ging niet zonder kritiek gepaard. Sommige synodeleden vonden dat er te veel uitleg in de vertaling staat, waardoor er te weinig ruimte over is voor een eigen interpretatie.

 

>>> Lees meer

 

 


 

Midden in de week, maar zondags niet

Symposium levensbeschouwelijk begeleiden in het pc basisonderwijs

 

Midden  in de week.... Pabo Arnhem.jpgOp 16 juni organiseert Pabo Arnhem het symposium “Midden in de week maar zondags niet”. Op dit symposium zal een groot aantal mensen, betrokken bij het (pc) basisonderwijs, bij elkaar komen voor een intensieve inhoudelijke uitwisseling van gedachten en ervaringen over het levensbeschouwelijk begeleiden van kinderen. De inhoudelijke uitwisseling zal gevoed worden door de presentatie van een onderzoek van Pabo Arnhem zelf, een onderzoek van Pabo Zeeland en een groot aantal inspirerende workshops. Het symposium is in het gebouw van Pabo Arnhem, Ruitenberglaan 27 in Arnhem en duurt van 13.00 – 17.00 uur. Deelname aan het symposium is gratis maar opgave is wel verplicht.

 

 >>> Meer lezen

 

 


 

OUDERS & COO

Onderwijsgevenden dragen een zeer belangrijke verantwoordelijkheid voor de opvoeding en het onderwijs van hun leerlingen. Maar hun OUDERS & COO.jpgverantwoordelijkheid blijft altijd van secundaire aard. De primaire verantwoordelijkheid voor de opvoeding van kinderen ligt per definitie bij hun eigen ouders / opvoeders thuis. Vanuit dat perspectief en vanuit de eigen visie en missie onderzoekt de unit Onderzoek & Ontwikkeling van de landelijke ouderorganisatie OUDERS & COO op dit moment nieuwe mogelijkheden voor theologische gesprekken tussen ouders en kinderen. Daarbij blijft de afstemming tussen de opvoeders thuis en op school een basaal gegeven. Inmiddels is door OUDERS & COO een ontwikkelingstraject in gang gezet. De beide kernredacteuren van de vakdidactiek Verwonderen & Ontdekken fungeren bij het ingezette traject als wetenschappelijke adviseurs.

 

 


 

Sporen van geloof

De redactie van Verwonderen & Ontdekken heeft dr. Reichert, een topexpert op Prof. Reichert - Hamburg.jpghet terrein van de Romeinse oudheid en de kerkvaders, bereid gevonden om een substantiële bijdrage te leveren aan de site V&O. De aanleiding om hem daartoe uit te nodigen, is gelegen in de constatering dat aankomende leraren basisonderwijs tijdens hun opleiding veelal op een marginale kennis maken met de geschiedenis van de christelijke religie. Op een groot aantal Pabo’s komt kerkgeschiedenis zelfs helemaal niet meer in het curriculum voor. Een soortgelijke waarneming geldt ook voor de gangbare godsdienstmethoden voor het basisonderwijs. Daar blijken basale historische perspectieven volledig te ontbreken. Die opmerkelijke verwaarlozing van het verleden maakt allerlei vormen van godsdienstige praktijken in het heden onbegrijpelijk en daarom niet meer aan leerlingen in de basisschool uit te leggen. Dr. Reichert zal in zijn bijdrage een handreiking geven in de richting van een canon voor de kerkgeschiedenis. De publicatie op deze site volgt voor de zomervakantie.

 

 


 

IKO-Studiedag op 21 april 2010

IKO Logo.jpgHet Instituut voor Katholiek Onderwijs (IKO) is een kennis- en innovatiecentrum dat zich richt op onderzoek, ontwikkeling en ondersteuning met betrekking tot de identiteit en de religieuze vorming van katholieke scholen voor primair onderwijs. Het IKO wil identiteitsbegeleiders, pabodocenten, methodemakers en leerkrachten ook ondersteunen. Onder andere door de organisatie van studiedagen.

Filosoferen en/of Theologiseren met Kinderen

Tijdens de studiedag op woensdag 21 april 2010 in de Domstad Pabo te Utrecht stelt het IKO de vraag centraal hoe leerkrachten vorm kunnen geven aan godsdienst / levensbeschouwing. Veel leerkrachten voelen zich volgens het IKO hierin vaak verlegen. Ze weten ook wat ze wél willen: aansluiten bij de verwondering en nieuwsgierigheid van kinderen en dan spreken over samen zoeken, verwonderen, denken en ontdekken. Filosoferen en theologiseren kunnen beide een impuls geven aan leerkrachten om hun verlegenheid met godsdienst / levensbeschouwing voorbij te zijn en de uitdaging aan te gaan. Waarin onderscheidt zich dan ieders inbreng? Klik hier voor informatie over de inhoud van de studiedag.

 

 


 

Olivia gaat naar Birmingham

Hierbij een nieuwe bijdrage op deze site in de RE Cover Non Statuary Guidance 2004.jpgRubriek Nieuws - Actuele ontwikkelingen. Daarin valt het een en ander te lezen over Religious Education. Dat is te danken aan studente Olivia, die van plan is om daarover tijdens haar stage een werkstuk te maken. Docent Bomhof geeft haar alvast een eerste oriëntatie. Daarin gaat het uiteraard over de visie van ‘his masters voice’ Michael Grimmitt en de innovatie RE-praktijken in Birmingham. De tekst bevat enkele Engelse passages. Die worden op korte termijn van een vertaling voorzien. Dankzij Olivia.

 

 

>>> Meer lezen

 

 


 

Kindertheologie gaat internationaal

De term ‘Kindertheologie’, - een godsdienstpedagogische variant van de benadering van filosoferen met kinderen , is een uitvinding van Anton Bucher (1960), hoogleraar godsdienstpedagogiek aan de universiteit van Salzburg. Zijn talrijke publicaties over de godsdienstige ontwikkeling van kinderen en het daarmee samenhangende aspect van de godsdienstpedagogische communicatie 1) Prof. Anton Bucher.jpghebben geleid tot het Duitstalige Netwerk Kindertheologie, dat sinds 2002 jaarlijks in het Godsdienstpedagogisch Centrum van het RPI Loccum (Duitsland) vergadert. Inmiddels zijn bij de uitgeverij Calwer Verlag een zevental ‘Jahrbucher’ en een viertal ‘Sonderbände’ gepubliceerd, met uiteenlopende verkenningen en onderzoeksresultaten. Daarmee is het fenomeen Kindertheologie inmiddels de meest opvallende vernieuwingsbeweging in het godsdienstpedagogische domein van het primair onderwijs van Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland.

In het Nederlandse taalgebied is ‘theologiseren met kinderen’ opgepakt door de vakdidacticus Johan Valstar en symbooldidacticus Henk Kuindersma, de kernredacteuren van ‘Verwonderen & Ontdekken’. In hun Nederlandse variant van het basismodel Elementariseren (Nipkow & Schweitzer) leggen zij het zwaartepunt bij de godsdienstpedagogische communicatie met kinderen. Zie de vakdidactiek V&O blz. 130 en verder.

Eerste internationale conferentie

In september 2009 organiseerde professor Friedhelm Kraft, de rector van het alom vermaarde godsdienstpedagogisch instituut van Loccum de eerste internationale conferentie over Kindertheologie, waarbij representanten uit elf landen betrokken waren. Bert Roebben, thans hoogleraar aan de Universiteit van 2) Presentatie  Valstar &  Kuindersma.jpgDortmund, zorgde aan het eind van de conferentie voor een evaluatie.

 

Over twee jaar wordt de volgende internationale conferentie over Kindertheologie georganiseerd. Het bestuur van het netwerk Kindertheologie verzocht Henk Kuindersma en Johan Valstar de tweede internationale conferentie te organiseren aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) te Kampen. Die uitnodiging werd door beiden met genoegen geaccepteerd. Te zijner tijd volgt meer nieuws op deze site.

Kindertheologie omvat een veelheid aan aspecten. Internationaal bekeken spelen allerlei contextuele gegevens een rol. Ter illustratie geven we hieronder het programma van de eerste internationale conferentie in Loccum. De diverse bijdragen zullen per januari 2010 in een Engelstalige uitgave van het RPI Loccum worden gepubliceerd.

Programma eerste Internationale Conferentie Kindertheologie 2009

1) Anton Bucher, Austria

Children’s theology between theology and philosophy

2) Uhr Sturla Sagberg, Norway

Children as spiritual subjects and the significance of educational environment

3) Katharina Kammeyer, Germany

The prayers of preschool-children – empirical and theological Insides

4) Annemie Dillen, Belgium

Theologising with children within a family context

5) Johan Valstar, The Netherlands

…and what about prospective teachers? / The need of induction

6) Henk Kuindersma, The Netherlands

Initial preferences of GVO-teachers

7) Uhr Egle Säre, Estonia

Kinderphilosophie in Estland. Ein Rückblick auf die ersten Modellversuche

8) Noemi Bravena, Czech Republic

Philosophizing on National tradition related to Christmas

9) Dana Hanesova, Slovak Republic

Theologizing with children: Research on Children’s images of God in the Slovak Republic

10) Elisabeth Haakedal, Norway

Images of God in R. E. textbooks

11) Birute Brilliute, Lithuania

Towards a new paradigm for R. E. in Lithuania

12) Elzbieta Osewska, Poland

Catechesis with children in a Polish family - empirical Catechesis with children in a Polish family - empirical insides

13) Elzbieta Osewska, Jozef Stala, Poland

How do we find God with children with the help of R.E. programme?

14) Elisabeth E. Schwarz, Austria

How teachers learn philosophizing and theologizing

15) Bert Roebben, Germany

Theologizing with children in Europe. Summary and orientations on the conference

 

Links

Elementariseren als multiperspectivisch model voor de onderwijsvoorbereiding

VELON Tijdschrift Jaargang 2007, Editie 3, 15 juli 2007

Gepubliceerd door Johan Valstar

 

Van kindervragen naar kindertheologie

Tijdschrift Praktische Theologie. Jaargang 35/1,2008

Gepubliceerd door Henk Kuindersma

 

Website RPI Loccum

 

 


 

GVO in de openbare basisschool

Aandachtspunten bij de methode BijbelWijs

 

Vooraf

Zoals eerder gemeld, heeft de Overheid de nodige fondsen beschikbaar gesteld ten behoeve van de upgrade van het godsdienstig en humanistisch vormingsonderwijs op de openbare basisschool. In dat kader is er thans sprake van een toenemende belangstelling voor nieuwe methodische materialen.

 

GVO PC.jpg

 

Om ons tot de protestantse denominatie te beperken: daar liggen op dit moment twee nieuwe uitgaven op de plank. Het gaat om ‘BijbelWijs’ en ‘Het Verhaal Centraal’. De eerste editie van Het Verhaal Centraal is oorspronkelijk in 1997 verschenen, onder de redactie van L. Ridderhof en H. Spinder. In opdracht van JOP, de jeugdorganisatie van de PKN, in samenwerking met de Nederlandse Zondagschool Vereniging (NZV) is thans een geheel nieuwe versie ontwikkeld. Hoofdredacteur Erik Renkema meldde een jaar geleden al: ‘Van de bestaande methode nemen we wel het een en ander over, maar we pakken het wel helemaal anders aan.’ Op de nieuwe uitwerking en het achterliggende concept komt de redactie van V&O in oktober terug. Wie nieuwsgierig is naar het verschil tussen ‘BijbelWijs’ en ‘Het Verhaal Centraal’ kan overigens terecht op de studiedag ‘Nieuwe Kleren Voor GVO’. Zie voor meer informatie de flyer van de betrokken organisaties op Internet.

 

Het schrijven van een methode GVO voor het basisonderwijs is geen eenvoudige opgave, te meer wanneer men niet zomaar kan teruggrijpen op een rijke vakdidactische traditie. Dat er het een en ander bij de ontwikkeling van methoden komt kijken, kan men ook concluderen uit de onderstaande bijdrage van Johan Timmer. Hij is docent middelbaar onderwijs en auteur bij ThiemeMeulenhoff. Door Lucré van Putten, de projectleider van BijbelWijs / HGJB werd hij als deskundige op het terrein van theologie met kinderen aangezocht om een bijdrage te leveren aan de verdere profilering van de methode BijbelWijs.

 

>>> Meer lezen

 

 


 

Overheid subsidieert GVO en HVO

Ongeveer 2/3 deel van de Nederlandse GVO en HVO.jpgbasisscholen valt onder de categorie van het bijzonder onderwijs. Op die scholen maakt godsdienstonderwijs deel uit van het reguliere leerplan. Dat is niet het geval op openbare basisscholen. De veronderstelling ‘dat daar dan ook helemaal geen godsdienstonderwijs wordt gegeven’, berust echter op een misverstand. Volgens artikel 50 van de WPO moet het bevoegd gezag van een openbare school leerlingen in de gelegenheid stellen om binnen de schooltijden godsdienstig -, of levensbeschouwelijk vormingsonderwijs te volgen. Het gaat hier om een facultatieve optie op basis van een wettelijke regel die al sinds 1842 wordt uitgevoerd. De huidige praktijk wijst uit dat maar liefst 56 procent van het openbaar basisonderwijs mogelijkheden biedt voor godsdienstig vormingsonderwijs (GVO) en humanistisch vormingsonderwijs (HVO).

Met ingang van 1 augustus 2009 subsidieert de overheid deze vormen van onderwijs. Daarmee wordt voldaan aan een lang gekoesterde wens om betere randvoorwaarden te creëren, zodat het voortbestaan en de nodige ontwikkeling van het GVO en het HVO in het openbaar basisonderwijs kan worden gegarandeerd. De betrokken organisaties hebben hun krachten gebundeld en zijn inmiddels druk aan de slag met een upgrade van onderwijsprogramma’s en de professionalisering van leerkrachten. Aan het professionaliseringsprogramma levert overigens ook dr. Henk Kuindersma, kernredacteur van Verwonderen &Ontdekken, diverse bijdragen. Hij heeft zich gespecialiseerd in de benadering van ‘Theologiseren met kinderen’, - een nieuwe godsdienstpedagogische variant op de bekende praktijk van ‘Filosoferen met kinderen’.

 

>>> Meer lezen

 

 


 

kop_logo_2.gif

Stimuleringsprijs Christelijk Onderwijs 2008

Lyanne Friso is de winnares van de Stimuleringsprijs Christelijk Onderwijs 2008. De Besturenraad en de UnieNzv houden deze prijs in stand. Friso, afgestudeerd aan de pabo van de Stenden Hogeschool in Leeuwarden, kreeg de prijs voor haar afstudeeropdracht 'Een symbolisch koninkrijk'. Die bestaat uit een lessenserie waarin een symbolische lezing van verhalen uit het Bijbelboek Samuël als uitgangspunt is genomen.

 

>>> Meer lezen

 

 


 

Tentoonstelling Heilig Vuur

De tentoonstelling Heilig Vuur laat met circa 80 topstukken uit de collectie van het Stedelijk Museum zien hoe divers de religieuze beleving onder moderne kunstenaars is geweest en nog altijd is. Vele van de geëxposeerde werken van kunstenaars als Mondriaan, Malevitsj, Chagall, Schnabel, Rothko, Bacon, Gilbert & George, Mike Kelley en Marlene Dumas zijn jarenlang niet getoond en laten nu weer de verrassende breedte van de collectie zien. Andere werken zijn eerder in de vaste opstelling van het museum gepresenteerd en krijgen nu in de context van De Nieuwe Kerk een andere dimensie.

De tentoonstelling Heilig Vuur is gericht op religie en spiritualiteit in de moderne kunst. Bij het merendeel van de stukken zal de bezoeker betrekkelijk weinig of geen traditionele kerkelijke beeldtaal aantreffen. Kunst direct geïnspireerd door bijbelse motieven, of door de tradities van de islam, het hindoeïsme of het traditionele boeddhisme is in de collectie van het Stedelijk Museum nauwelijks vertegenwoordigd. De tentoonstelling spoort in ieder geval wel met de eigentijdse trend: aandacht voor vormen van religie, spiritualiteit en religieuze beleving. Het is verrassend om te ontdekken hoe ruim die begrippen worden genomen. Het gaat hier om een actuele ontwikkeling.

De tentoonstelling duurt tot en met 19 april 2009. Locatie: De Nieuwe Kerk Amsterdam. Openingstijden: dagelijks 10-18 uur. Op donderdag tot 22.00 uur. Info: tel. 020-6386909 en http://www.nieuwekerk.nl

 

Lees verder >>>

 

 

KINDERTHEOLOGIE

Workschop dr. Miklas-Overeem.jpg

De organisatoren waren verrast door de plotselinge stormloop op de open studiedag. Kuindersma: ‘We gingen uit van maximaal 50 belangstellenden. Het werden er twee keer zoveel.' Valstar: ‘We kunnen ons niet aan de indruk onttrekken dat men inmiddels eenvoudigweg toe is aan een eigentijdse godsdienstpedagogische praktijk, die meer recht doet aan de ontwikkeling van kinderen.'
De open studiedag aan de PThU Kampen, die gekoppeld was aan een internationale conferentie van dertig kindertheologen uit Europa, begon met een oriëntatie op FMK en TMK, en een toelichting op de kracht van verhalen. Aansluitend volgde een aanbod van zeven workshops.
Hieronder de geredigeerde abstracts van de keynote speakers: (1) Katharina Kammeyer & Elisabeth Schwarz en (2) Gerhard Büttner.

 

 

INTERVIEW TMK

PThU - Experts in overleg.jpg

 

De eindredacteur van het populaire RTV-OOST programma Hoogtij, mevrouw Ina Brouwer, nam onlangs in de PThU in Kampen enkele interviews af. De opnamen vonden plaats ter gelegenheid van de kindertheologische conferenties aan de PThU en werden op de Paasmorgen van 24 april 2011 uitgezonden. De godsdienstpedagoog Henk Kuindersma en de theoloog en vakdidacticus Johan Valstar typeren kindertheologie als een constructief zoekproces waarbij recht wordt gedaan aan de vragen van kinderen. Anderzijds ligt de uitdaging bij de ontwikkelingsgerichte ontdekking van nieuwe inzichten en betekenissen uit de godsdienstige tradities. Klik hier voor het audiobestand (7.8 MB).

INTERNATIONAAL

De Redactie - Foto EZ Hannover Hannegreth Grundmann.jpg ...

 

Tijdens de tweede internationale conferentie aan de PThU te Kampen presenteerde Dr. Friedhelm Kraft, de rector van het RPI Loccum, samen met de hoogleraren Gerhard Büttner en Hanna Roose een internationale bundel onder de titel ‘Symmetrical communication? Philosophy and Theology in Classrooms across Europe'. Het boek bevat bijdragen uit de eerste internationale conferentie. De auteurs zijn afkomstig uit tien landen: Oostenrijk, België, de Tsjechische Republiek, Denemarken, Estland, Duitsland, Litouwen, Nederland, Polen en Slowakije. "Het is spannend om te zien hoe door het filosoferen en theologiseren met kinderen een nieuwe onderwijscultuur onstaat. Dat is vooral indrukwekkend in de Oost-Europese landen", aldus Kraft. Het boek, dat deel uitmaakte van de vooraf te bestellen conferentiemap van de PThU, is inmiddels uitverkocht. Een eventuele herdruk zal op deze site worden aangekondigd. De Nederlandse bijdrage is hier te downloaden. In het Duitse taalgebied zijn reeds veel publicaties over kindertheologie verschenen. De door Calwer Verlag verzorgde Jaarboeken geven een goed beeld van ontwikkelingen in het laatste decennium.

UNDER CONSTRUCTION

Gelijkenis van de Zaaier - Bijbeldidactiek.jpg ...

 

Attentie: de rubriek Good Practices zal de komende twee maanden een upgrade ondergaan. Daarvoor vragen we uw begrip. In het (thans afgesloten) Dossier worden methodische items en diverse gebruiksmaterialen geplaatst, die sporen met de kindertheologische optiek van Verwonderen & Ontdekken.

VERSLAG CONFERENTIE

Presentatie Dr. Joke Maex Katholieke HogeschoolKempen ...

Op de site THOMAS, die in Vlaanderen als het dynamische platform fungeert voor allen zich voor (rk) godsdienstige opvoeding inzetten, publiceerde Machteld Reynaert een verslag over de conferentie Kindertheologie in Kampen. Zij geeft daarin een impressie van het internationale deel van de conferentie. België leverde overigens twee bijdragen, bij monde van dr. Joke Maex (zie boven), werkzaam in de Lerarenopleiding aan de Katholieke Hogeschool Kempen en filmmaker Guy Rainotte, die tevens inspecteur is voor het Franstalige (pc) godsdienstonderwijs.

Christiane Thiel

Loccum - Gesprekken over Jongerentheologie.JPG ...

 

De organisatoren van de onlangs gehouden TMJ Conferentie in Loccum kwamen op een lumineus idee. Zij nodigden de schrijfster Christiane Thiel (1968) uit voor een bijdrage. Christiane is de auteur van de bestseller ‘Het jaar waarin ik 13 en een half was'. Daarin wordt beschreven hoe de wereld van het meisje Tine gaandeweg verandert. Haar moeder heeft een andere man leren kennen: de vader van haar nieuwe zusje Maria. Hij blijkt bij nader inzien heel anders te denken dan Tine en haar oudere zus Mella gewend zijn. En of dat niet genoeg is, wil hij ook nog de kleine Maria laten dopen. Het lichtvoetige en humoristisch geschreven verhaal speelt zich af tegen het atheïstische decor van de stad Leipzig. Die achtergrond levert uiteraard de nodige spanningen op.

De auteur zet de zienswijzen van de personages op een boeiende wijze neer. Het realistische karakter van het verhaal laat zich verklaren uit het gegeven dat de auteur zelf in de DDR is opgegroeid, tussen jongeren van de tweede en derde generatie die van christelijke cultuur geen enkele kennis meer hebben. Christiane Thiel studeerde aanvankelijk wiskunde en besloot vervolgens theologie te gaan studeren. Inmiddels is zij jeugdpredikant in Leipzig. Haar boek werd in 2007 onderscheiden met de Peter Härtling Prijs.

Haar bijzondere bijdrage inspireerde de deelnemers aan de TMJ Conferentie tot een diepgaande bezinning op de vraag naar de zin en de betekenis van theologische gesprekken met jongeren.

  • Christiane Thiel: Das Jahr, in dem ich 13 einhalb war. Verlag Beltz & Gelberg. ISBN 978-3-407-74035-9.

 

HOEZO THEOLOGISEREN?

Insp. Marleen Willems.JPG

 

Ter inleiding op de pedagogische studiedag in Mechelen gaf insp. Marleen Willems een introductie op theologiseren in de context van het onderwijs. In Duitstalige gebieden is theologiseren met kinderen het belangrijkste paradigma , dat inmiddels ook in Nederland en België en elders in Europa navolging vindt. Theologiseren met jongeren is een nieuw fenomeen dat thans in de belangstelling staat. Tijdens de studiedag stond de vraag centraal welke kansen en aandachtspunten er zijn voor het secundair godsdienstonderwijs. Marleen Willems definieerde theologiseren als volgt. Theologiseren is niets meer en niets minder dan: het onbevreesd durven stellen van eigen geloofsvragen en het onbevangen durven zoeken naar nieuwe antwoorden. Geloofsvragen zijn per definitie aan zeer uiteenlopende contexten gebonden (Vgl.: Albert Nolan). Zij stelde: theologen hebben vaak ten onrechte gedacht dat hun antwoorden universeel en voor iedereen relevant waren. Geloofsvragen van armen, ongeschoolden, anderstaligen, anders ge-aarden, gescheidenen, en kinderen werden niet vanzelfsprekend gezien als relevant voor de constructie van een theologie. Hierin komt nu volop verandering. Grote en kleine mensen stellen op hun eigen manier vragen om gelovige zienswijzen te verduidelijken en om de relevantie ervan voor het eigen dagelijkse leven te onderzoeken. Die uitdaging speelt ook bij jongeren die op zoek zijn naar een zinvol perspectief voor hun leven. In dit verband citeerde Marleen Willems e expert prof. Petra Freudenberger. Die constateerde dat jongeren net zo goed als kinderen graag op een open manier over God willen praten en discussiëren. Maar opvallend genoeg ontbreekt het hen vaak aan goede gesprekspartners. Dit gemis beschouwt Freudenberger als een van de belangrijkste actuele uitdagingen voor de godsdienstpedagogiek. Daar ligt dan ook een professionele verantwoordelijkheid voor docenten in het secundair onderwijs.

  • Bijlage: korte weergave van de introductie van de thematiek door insp. Marleen Willems. PowerPoint (2.8 MB)
  • Aan de vraag naar het hoe en het wat van theologiseren met jongeren waren in Mechelen zeven workshops in dubbele sessies gewijd. Hiernaast wordt een impressie gegeven van een tweetal workshops.
GOOD PRACTICES

Good Practices.jpg

De kindertheologische benadering is thans in Europa het belangrijkste paradigma voor de innovatie van het godsdienstonderwijs. Inmiddels blijkt de kindertheologische optiek ook in Nederland en in België ingang te vinden. Zowel in protestantse als in katholieke lerarenopleidingen. In het Nederlandse taalgebied fungeren de vakdidactiek V&O en de gelijknamige website V&O als een eigentijdse kennisbasis voor de ontwikkeling van nieuwe godsdienstpedagogische praktijken in de basisschool.

De Kindertheologisch Studiedag en de driedaagse Expert Conferentie van het Internationale Netwerk Kindertheologie (PThU Kampen 2011) werkten als katalysator (zie ook eerdere mededelingen in deze rubriek). Heel opmerkelijk was de presentatie van de Belgische onderwijsinspecteur Guy Rainotte. Hij nam het initiatief om bij Meromedia / Paris een Franstalige kindertheologische Dvd uit te brengen. Nadien werd bij herhaling de vraag gesteld naar een Nederlandstalige editie van zijn werk. Die vraag werd gehonoreerd door de kernredacteuren van V&O. Zij namen in goed overleg met uitgerij Kwintessens en Vlaamse partners het initiatief om te komen tot een tweede kindertheologische Dvd. Het gaat hier om multimediaal product dat voor een breed publiek toegankelijk is. Daarin staat de vraag naar good practices centraal.

WHITEHALL DISCUSSIE

RE in England.jpg

 

Op 22 februari 2012 werd in Londen een hoogst opmerkelijke discussie gehouden over Religious Education. De eerste spreker was prof. Robert Jackson. Zijn conceptuele opvattingen over Religious Education en Human Rights worden door veel Nederlandse godsdienstpedagogen onderschreven. Jackson zal binnenkort als keynote speaker optreden tijdens derde EARLI SIG 19 Conference in Nijmegen. De prangende vraagstelling is: ‘What is religious and spiritual education good for?' Op basis van de voorliggende empirische onderzoeksresultaten naar de kwaliteit van Religious Education in het United Kingdom op het niveau van het secundair onderwijs, merkte Jackson op: ‘Turning back to religious education generally, we need better provision - through strengthening its place in the curriculum, through strengthening and properly resourcing teacher training, and through the provision of high quality resources.' Aansluitend ging prof. James Conroy vervolgens nader in op de resultaten van het onderzoek.

 

 

KENNISBASIS

De Sjoel van Elburg als leeromgeving.jpg

 

Elk vakgebied heeft een bepaalde inhoud. De onderwijswetenschapper en lerarenopleider Klafki heeft een overtuigend pleidooi gehouden om de onderscheidende kwaliteit van de diverse vakdomeinen te formuleren in vormingsconcepten die recht doen aan de tweevoudige vraag: ‘Wat is fundamenteel voor het vak?' en: ‘Wat is essentieel voor de ontwikkeling van de leerlingen?' Dat leverde het algemeen aanvaarde principe op van de exemplarische concentratie op elementaire inhouden. Vanuit dat principe is de expliciete inhoudelijke aandacht voor de Joodse religie in het domein Godsdienst / Levensbeschouwing niet alleen een prioriteit maar ook een conditio sine qua non. In de Kennisbasis voor de lerarenopleidingen kan het niet gaan om de contextloze en willekeurig in te vullen notie van ‘transcendentie', maar wel om basale culturele inzichten vanuit godsdienstige perspectieven op het heden en verleden. Kennis wordt overigens pas toegankelijk wanneer daarin ‘het menselijke gezicht' naar voren komt. Dat aspect is in de Sjoel van Elburg sterk aanwezig. Bijvoorbeeld in het verhaal van de enige die het concentratiekamp overleefde: de onderwijzeres Anna Schapira.

MEERWAARDE TMK

TMK- Leerlingen in gesprek.jpg

 

Het is een misverstand dat de rol van leerkrachten bij het Theologiseren Met Kinderen zich enkel en alleen zou beperken tot die van ‘gespreksleider met een luisterend oor'. TMK omvat veel meer. Dat kun je nalezen in de vakdidactiek Verwonderen & Ontdekken. Daar worden op blz. 50 - 54 drie samenhangende beroepsrollen beschreven. Zij hebben achtereenvolgens betrekking op de fasen van (1) het waarnemen, en (2) het interpreteren van uitingen van leerlingen. En last but not least komt (3) het inhoudelijk begeleiden van leerlingen aan de orde. In deze fase gaat het om de inbreng van relevante vakinhoudelijke deskundigheid, die kan bijdragen aan de ontwikkeling van leerlingen met betrekking tot levensvragen en mogelijke perspectieven op het terrein van levensbeschouwing, spiritualiteit en godsdienst. Wanneer de derde fase daadwerkelijk vorm en inhoud krijgt, blijkt TMK een educatieve meerwaarde op te leveren. Om die reden staan op de Expertbijeenkomst in Loccum 2012 de ins en outs van de derde fase op de agenda.

CONFERENTIE LOCCUM

Intro prof. Kraft Loccum 20212.jpg

Onlangs werd in het godsdienstpedagogisch instituut van Loccum de 10e kindertheologische conferentie gehouden. Hierboven zien we Rector Prof. Friedhelm Kraft een welkomstwoord spreken aan het adres van de eerste referent: prof. Friedrich Schweitzer uit Tübingen. Zoals bekend is Schweitzer degene die destijds het even substantiële als nog steeds verhelderende onderscheid maakte tussen Theologiseren van, met en voor kinderen. Deze conceptuele drieslag wordt overigens inmiddels ook gehanteerd bij de nieuwe ontwikkeling van ‘Theologiseren met jongeren'.

 

Hiernaast noteren we enkele gedachten uit het referaat van Schweitzer. Om te beginnen vroeg hij met een verwijzing naar de bekende Engelse godsdienstpedagoog John Hull opnieuw aandacht voor de geheel eigen aard van het denken van kinderen. En niet zonder reden: dat gegeven is het basale uitgangspunt in de nieuwe benadering kindertheologie. In zijn betoog ging Schweitzer nadrukkelijk in op het derde perspectief van zijn conceptuele drieslag, te weten: Theologiseren voor kinderen. Uitgerekend dit derde perspectief is volgens Schweitzer in veel kindertheologische publicaties onderbelicht gebleven en tot nu toe te weinig op een plausibele wijze verantwoord. Daarom zou men kunnen veronderstellen dat de rol en de eigen inbreng van de onderwijsgevende kennelijk een willekeurige aangelegenheid is. Schweitzer verzet zich tegen dit misverstand. De drie perspectieven maken als gelijkwaardige en complementaire benaderingen integraal onderdeel uit van de kindertheologische drieslag. Schweitzer: ‘Het gaat het om niets anders dan drie aspecten van de zelfde zaak. Het mag dan zo zijn dat de invalshoek van het Theologiseren voor kinderen een lastig onderwerp is, we kunnen er eenvoudigweg niet omheen. Onderwijsgevenden hebben nu eenmaal per definitie een eigen inbreng in onderwijsleerprocessen. Die vanzelf sprekende regel geldt eveneens wanneer theologische gesprekken worden gevoerd.' Schweitzer concludeert dan ook dat kindertheologie en kindertheologische gesprekken een onmogelijke mogelijkheid zijn wanneer onderwijsgevenden zichzelf van de begeleiding van gesprekken en de inbreng van zinvolle bijdragen onthouden.

ZEVEN STAPPEN

Bert Roebben - Cover Scholen voor het leven.jpg ...

Bert Roebben beschrijft in ‘Scholen voor het leven' zijn beschouwende didactiek van de hoop in zeven stappen. Daarin wordt het leerproces ontrafeld en onderzocht hoe de leraar als persoon, met een eigen professionaliteit en spiritualiteit, in elke afzonderlijke stap aanwezig kan zijn. De zeven opeenvolgende stappen hebben betrekking op:

1. Diagnosticering;

2. Socialisering;

3. Elementarisering;

4. Communicatie;

5. Verlangzaming;

6. Toe-eigening;

7. Menswording.

TIM INTERNATIONAAL

Noorwegen 2013.jpg

 

 

Kindertheologie (TMK) is van oorsprong een godsdienstpedagogische variant op de benadering van filosoferen met kinderen (FMK). De nieuwe benadering van TMK kwam in eerste instantie in Zwitserland, Duitsland en Oostenrijk van de grond (2002). De jaarlijkse conferenties resulteerden in een groot aantal publicaties. Op basis van voortgaand wetenschappelijk onderzoek heeft TMK zich inmiddels in tal van Europese landen ontwikkeld tot een toonaangevend vernieuwingsconcept. In 2009 werd het internationale Child Theologie Network (CTN) opgericht. Dit netwerk vergadert om de twee jaar. In Loccum (Duitsland) vond de eerste internationale conferentie plaats. De tweede internationale conferentie (2011) werd in Nederland aan de PThU te Kampen gehouden. Dit jaar vergadert het internationale netwerk in Trondheim.

PILOT IN HERNE

Opnamen Herne (1).jpg

 

Onlangs was het dan zover. De filmploeg onder leiding van de Amsterdamse cineast Peter van der Es legde een boeiende godsdienstles vast over het verhaal van Kaïn en Abel van de Vlaamse vakleerkracht Christel Geeraerts. Haar les op de Nederlandstalige BSGO - School Markevallei in Herne duurde van kwart voor negen tot half elf. De groep bestond uit acht Franstalige leerlingen. Vanwege de heersende griep moesten de vier Nederlandstalige leerlingen echter verstek laten gaan. Juf Christel gaf haar les met grote betrokkenheid vorm en inhoud. Als incentief hanteerde zij een kort filmfragment over het jongetje Max. Het conflict waarin Ma terecht kwam gaf de leerlingen onmiskenbaar te denken.

 

We zouden overigens bij elke voorafgaande regel een interessante toelichting kunnen geven. Die bewaren we voor de DVD. Bij wijze van impressie plaatsen we alvast enkele foto's. Als momentopnamen van de Pilot in Herne.

 

Opnamen Herne (2).jpg

 

Opnamen Herne (3)a.jpg

 

Opnamen Herne (3)b.jpg

 

Opnamen Herne (4).jpg

DE PETITIE

 

Petitie .jpg

 

Lees de petitie van het bestuur en medewerkers van de stichting Dienstencentrum GVO en HVO, de stichting HVO Primair, de stichting Protestants Centrum GVO (PC GVO), de stichting Platform voor Islamitische Organisaties Rijnmond (SPIOR) in samenwerking met het Contactorgaan voor Moslims en Overheid (CMO), de stichting Rooms-Katholiek Centrum voor Godsdienstig Vormingsonderwijs (RK GVO) en de stichting Hindoeraad Nederland (HRN).

EEN BEELDIMPRESSIE

Beeldimpressie.jpg

 

 

Van verschillende kanten komen inmiddels nieuwsgierige vragen binnen over de stand van zaken ten aanzien van de Vlaams / Nederlandse DVD - Project Kinderen & Spiritualiteit / Kindertheologisch leren kijken. Om die reden geven we nu alvast tussentijdse informatie over de lopende ontwikkeling. Inmiddels zijn na de eerdere opnamen in Vlaanderen ook de registraties in Nederland afgerond. Al met al beschikken we over vele gigabytes aan fascinerend filmmateriaal. Nog voor de zomervakantie worden in Leuven beslissingen genomen over het finale didactische format van de DVD en de uitvoering van de complementaire publicatie, die de nodige eyeopeners zal bevatten.
De onderstaande PowerPoint geeft een beeldimpressie van de meest recente opnamen die onlangs op locatie in Joure, Tollebeek, Assen en Amsterdam werden gemaakt

 

 

GOED ONDERWIJS

Cover V&O.jpg

 

 

Vorig jaar berichtte BNR Nieuwsradio: ‘De 30 onderwijsvernieuwingen van de afgelopen twintig jaar hebben volgens het bureau McKinsey in Nederland niet voor beter onderwijs gezorgd. Intussen lukt het andere landen wel om stappen vooruit te zetten. Zo mag in Finland alleen de beste 10 % van de universitair afgestudeerden voor de klas staan.' Dat goed opgeleide leerkrachten de kwaliteit van het onderwijs bepalen, staat overigens nergens ter discussie. Dat brengt ons op de kritische vraag welke gereedschapskist aankomende leerkrachten anno nu meekrijgen voor het domein godsdienst / levensbeschouwing. Daar is in Nederland op het niveau van het basisonderwijs nog geen onderzoek naar gedaan. Een dergelijk onderzoek kan zichtbaar maken of, en in hoeverre er in het betreffende domein werkelijk sprake is van vernieuwing. En wat daarvan de veronderstelde meerwaarde is. Tenslotte gaat het in de leeromgeving van de school om de persoonlijke ontwikkeling van de leerlingen.

GOD TEKENEN…

God tekenen....jpg

 

 

Kinderen tekenen graag. Hoewel, het zal je maar gebeuren dat je plotsklaps van de juf of de meester de opdracht krijgt om God te tekenen. [Tussen haakjes: de vraag is trouwens of de juf of de meester dat zèlf wel kunnen....] Hoe dan ook: wanneer een zinvolle context en een godsdienstpedagogische bedoeling ten ene male ontbreekt, blijft het tekenen van God op een enkel velletje papier op zich genomen gewoon een onmogelijke mogelijkheid.

WETSVOORSTEL

1. Kamerlid Loes Ypma PVDA.jpg

 

 

PVDA-Kamerlid Ypma vindt het van belang dat ook kinderen op openbare scholen kennis maken met verschillende godsdiensten en vormen van levensbeschouwing. Ypma verwijst in dit verband naar de actualiteit: "Overal op de wereld voelen mensen zich bedreigd vanwege hun geloof. Duizenden Koerden, Yezidi's en moslims zijn op de vlucht voor IS, Joodse instellingen moeten extra worden beveiligd door het toenemende antisemitisme en kerken van Kopten in Egypte zijn vernietigd. Juist in deze tijd is het belangrijk dat kinderen leren over religie en levensbeschouwing.
Daarom heb ik een initiatiefwetsvoorstel gemaakt waarin wordt vastgelegd dat kinderen op school levensbeschouwelijk onderwijs kunnen krijgen, zodat zij kunnen leren over mensen die anders denken en leven dan zij."

 

 

Loes Ypma wil dat het godsdienstonderwijs op de openbare basisschool een betere basis krijgt. Zonder dat de subsidie telkens opnieuw moet worden aangevraagd. Ypma krijgt bijval van Karin Straus van coalitiepartner VVD: "Ook de VVD is van mening dat in het Openbaar Onderwijs godsdienstles gegeven moet worden. Dit is momenteel ook al in de kerndoelen opgenomen. Kinderen leren dat er diverse godsdiensten zijn en wat de belangrijkste inhoudelijke kernpunten en verschillen zijn. Op deze manier laat je ze in aanraking komen met godsdienst zonder een bepaalde voorkeur uit te spreken. Wat ons betreft is dit passend binnen de gedachte van Openbaar Onderwijs." [Bron: ANP]

INTERNATIONAAL

Onlangs kwam de vraag binnen waarom op deze site vooral wordt verwezen naar Duitstalige literatuur. En niet naar veel gemakkelijker te lezen Engelstalige literatuur. Die vraag van een beginnende leraar basisonderwijs is heel begrijpelijk. Hierbij een korte verheldering.
Op de site V&O is al eerder de nodige aandacht besteed aan de ontwikkelingen ten aanzien van Religious Education. Zie de betreffende Hyperindex.

Wie kennis neemt van de geboden informatie, zal ontdekken dat de politiek gekleurde en sociaal-maatschappelijke invulling van Religious Education in Engeland buitengewoon interessant is. Maar anderzijds blijkt Religious Education, - bijvoorbeeld uit het onderzoek van prof. James Conroy een nogal problematische zaak.
Onderwijsgevenden in Engeland dienen zich in het kader van het domein RE namelijk in te spannen om hun leerlingen zowaar op 13 uiteenlopende terreinen (....) wegwijs te maken.

NIEUW INITIATIEF

Logo Nederlands Netwerk Kindertheologie.jpg

 

 

Het Nederlandse Netwerk Kindertheologie beoogt de samenwerking te bevorderen tussen allen die waarde hechten aan de godsdienstige vorming van kinderen & jongeren. De leden van het Netwerk delen het godsdienstpedagogische uitgangspunt dat kinderen & jongeren van jongs af aan het recht hebben op oriëntaties ten aanzien van de zingeving in het menselijke bestaan. Daartoe behoren ook de elementaire oriëntaties van geloof, hoop en liefde, die in de Joodse en christelijke tradities bewaard zijn gebleven en tot op de dag van vandaag het leven leefbaar maken en de moeite waard.
De godsdienstige vorming die recht wil doen aan kinderen & jongeren kan een belangrijke bijdrage leveren aan hun persoonlijke, sociale en maatschappelijke ontwikkeling.
De focus van het Netwerk is noodzakelijkerwijze gericht op de voorwaarde om eigentijdse inspirerende leeromgevingen en uitdagende leerprocessen te ontwikkelen, die als zodanig zinvol en goed zijn voor kinderen & jongeren anno nu. Het Netwerk richt in het bijzonder op de uitwisseling van nieuwe praktijken van godsdienstige opvoeding en onderwijs.